Nhà thờ Chính tòa và những hàng cột đầu tiên

Vào những thời khắc đặc biệt này, mọi người khắp nơi đều hướng sự chú ý và thể hiện tình hiệp thông với Giáo phận Bùi Chu trong Thánh lễ Cắt băng và Cung hiến ngôi thánh đường Chính tòa Bùi Chu vào ngày 25 tháng 9 năm 2026 sắp tới. Dẫu vậy, người viết thiết tưởng cần gợi lại đôi nét về những dấu mốc quan trọng trong quá trình thi công Nhà thờ Chính tòa. Trong đó, hẳn nhiên, khoảng thời gian thi công phần gỗ và dựng gỗ để tạo khung nhà thờ, là một trong những giai đoạn quan trọng và khó khăn nhất.

Nhà thờ gỗ - Đặc sản của Đất Mẹ Bùi Chu

Với nhiều người, Nam Định (cũ) chỉ có hai nơi có thể đến để du lịch hay tham quan: Biển và nhà thờ. Điều ấy có lẽ không sai. Thành ra, hầu như ai về Nam Định cũng phải đi thăm các nhà thờ. Trong đó, Bùi Chu nổi tiếng với những ngôi nhà thờ to, đẹp, đồ sộ, nhưng rất uy nghiêm và linh thánh. Chúng ta có thể kể ra những ngôi nhà thờ nổi tiếng cả cũ, lẫn mới mà bất cứ ai, ngay cả tôn giáo bạn, khi về với Nam Định nói chung và Bùi Chu nói riêng, thường sẽ phải ghé qua: Phú Nhai, Kiên Lao, Trung Lao, Xương Điền, Liễu Đề, Phương Chính, Ninh Cường… và nay là Chính tòa Bùi Chu. Dẫu vậy, không chỉ dừng lại ở những ngôi nhà thờ hoành tráng, bề thế, Bùi Chu từ xưa cũng luôn được biết đến là vùng đất giàu truyền thống đạo đức, nơi có đời sống đức tin sầm uất, sốt sắng. Đây là nơi đầu tiên hạt giống đức tin được gieo mầm trên mảnh đất hình chữ S và cũng là nơi hoa trái đức tin trổ sinh dồi dào nhờ máu của các thánh tử đạo Việt Nam. Vì thế, không quá khi chúng ta gọi Giáo phận Bùi Chu là “Giáo phận Mẹ”. 

Tuy nhiên, một nét khá đặc trưng nơi các nhà thờ ở Bùi Chu, mà ai tới nơi đây, cũng không khó nhận ra, đó là có nhiều nhà thờ gỗ. Bên cạnh phần lớn những nhà thờ nổi tiếng kể trên đều là nhà thờ gỗ, thì còn rất nhiều giáo xứ, giáo họ khắp cõi Bùi Chu cũng đã và đang được xây dựng bằng gỗ. Không ít người ngày nay phản ứng lại việc xây nhà thờ gỗ: Nào là tốn kém, nào là môi trường, nào là xa xỉ, nào là không cần thiết… Chúng ta không phủ nhận mọi phản ứng, dù tích cực hay tiêu cực, đều có lý của nó trong một số phương diện hay hoàn cảnh cụ thể nào đó. Dẫu vậy, nhà thờ gỗ luôn mang một giá trị văn hóa và tâm linh rất sâu, mà nhiều thế hệ con dân Bùi Chu có thể cảm nhận một cách chân thực nhất qua dòng lịch sử. 

Thật vậy, nơi nhà thờ gỗ, sự cổ kính và uy nghi không phải chỉ đến từ những giá trị vật chất; gắn với sự giao thoa văn hóa Đông Tây; phù hợp với thời tiết của miền Bắc; hay do nơi đây có nhiều nghệ nhân và làng nghề mộc nổi tiếng, nhưng giá trị đích thực nằm ở những giá trị tâm linh. Ngang qua những cây cột, hệ thống vì kèo, long cốt, hệ thống xà, rui, mè, cùng những họa tiết, hoa văn, nhất là gian cung thánh với tòa vàng, việc xây dựng nhà thờ không bao giờ được xây dựng với mục đích khoe khoang hay phung phí. Trái lại, ngôi thánh đường luôn là nơi để bao thế hệ người tín hữu thờ phượng Thiên Chúa, Đấng phải được tôn thờ nơi xứng đáng nhất. Đó cũng là nơi để gửi gắm những di sản đức tin và truyền thống bao đời. Do đó, dù thế nào, nếu có điều kiện, nhà thờ của một Giáo phận, Giáo xứ, Giáo họ phải luôn là một nơi trang trọng nhất, linh thánh nhất. 

Nhà thờ Chính tòa Bùi Chu – Thừa hưởng và tiếp nối di sản nhà thờ gỗ

Với những giá trị như nói trên, không ai đến với vùng đất mẹ Bùi Chu mà không ngỡ ngàng và nghiêm cẩn cung kính khi bước vào các ngôi thánh đường, cách riêng những nhà thờ gỗ. Thật vậy, khi bước vào nhà thờ gỗ, chúng ta không chỉ cảm nhận được sự ấm áp, gần gũi và mộc mạc, nhưng còn bước vào một khoảng không rất thánh thiêng, được tạo nên nhờ ánh sáng huyền ảo và chiều sâu không gian, cùng hiệu ứng âm thanh vang vọng, trầm ấm. Nhờ đó, chúng ta dễ cảm nghiệm được sự bao bọc, chở che của Đấng là chủ của ngôi nhà này, một Đấng cao cả, nhưng lại rất sống động và gần gũi. Nhất là khi hướng lên Cung thánh và Tòa vàng, chúng ta sẽ thấy vẻ đẹp lộng lẫy nhưng không trần tục, uy nghiêm nhưng không xa lạ. Trái lại, đó luôn là nơi thánh thiêng và trang trọng nhất, dễ hướng lòng người đi vào tâm tình cầu nguyện. Có lẽ đó cũng là một trong những lý do mà khi ngôi thánh đường chính tòa Bùi Chu được tái thiết sau hơn trăm năm tồn tại, Đức cha và Giáo phận đã quyết định xây nhà thờ bằng chất liệu gỗ. 

Với nhà thờ gỗ, lẽ đương nhiên, hạng mục gỗ là quan trọng nhất. Người ta vẫn nói “dựng gỗ xong, coi như xong nhà thờ”. Vì thế, giai đoạn thi công gỗ nơi Nhà thờ Chính tòa để có được ngôi thánh đường khang trang, nhưng vẫn phải giữ được những nét văn hóa và tâm linh đặc trưng, có thể coi là giai đoạn quan trọng và khó khăn nhất. Nếu ai đã từng chứng kiến hay thi công một ngôi nhà thờ gỗ sẽ cảm nhận được những công khó trong giai đoạn này. Vì thế, ngang qua sự chung tay góp sức của bao tấm lòng khắp nơi, Đức cha và Ban Xây dựng công trình Nhà thờ Chính Tòa Bùi Chu đã rất cẩn thận và kỹ lưỡng để họp bàn, tuyển lựa, để quyết định sử dụng những cây gỗ phù hợp nhất với từng hạng mục. Từ cột, kèo, xà, giầm, cho tới những thanh rui, mè, hay xa hơn là Tòa vàng, tượng gỗ và các bộ ghế, đều tốn rất nhiều công sức và thời gian. Tiếp đó, khi đã có đủ nguyên vật liệu, việc thi công ròng rã 3 năm trời nơi các xưởng gỗ, bất chấp thời tiết, đã cho thấy nỗi vất vả và hy sinh của Đức cha, quý cha và Ban Thi công công trình. Có lẽ chẳng mấy ai chứng kiến được sự vất vả, hy sinh của Ban Xây dựng và các tổ thợ trong quá trình thi công gỗ, nhất là trong những ngày điều kiện thời tiết không thuận lợi. Dẫu vậy, với sự quyết tâm, hy sinh, các tổ thợ đã miệt mài với từng mũi đục, mũi khoan, cùng những thao tác điêu luyện để làm nên từng hoa văn tinh xảo, những chi tiết ăn khớp với nhau cách chính xác nhất. Nhờ đó, khi những hàng cột và các hạng mục thuộc phần gỗ sừng sững được dựng lên, ngôi nhà thờ đã thành hình và sẵn sàng cho việc thi công phần “áo” của công trình.

Dựng gỗ – Một cột mốc đáng nhớ

Tất cả những nỗ lực ấy đều nhằm một mục đích duy nhất là để xây dựng một ngôi thánh đường xứng đáng, nơi Giáo phận quy tụ thờ phượng Thiên Chúa. Và sau tất cả, sau hơn 3 năm thi công phần gỗ, ngôi thánh đường chính thức được “thành hình” trên nền móng kiên cố với nghi thức Thượng Vì để dựng phần gỗ nhà thờ. 

Vẫn còn đó ký ức về ngày làm phép các cây cột, vì, kèo để dựng nhà thờ, khởi đầu cho giai đoạn tăng tốc trong quá trình hoàn thiện ngôi thánh đường. Ngay sau đó, với sự chấp thuận của Đức cha, dưới sự chỉ đạo đầy chuyên nghiệp và kinh nghiệm của các kỹ sư, với những chiếc xe cẩu phân khối lớn, cùng sự cộng tác đắc lực của các tổ thợ chuyên nghiệp, những hàng cột sừng sững được dựng lên, những chiếc xà, hệ thống vì kèo, với các họa tiết hoa văn đẹp đẽ được ghép lại tạo thành khối thống nhất của ngôi thánh đường mà chúng ta đang được chiêm ngưỡng và thừa hưởng hôm nay. Đó là hồng ân Chúa, nhất là khi Ngài thương ban sự bình an cho mọi thành phần, mọi hạng mục trong suốt quá trình thi công, dù vẫn có một vài sự cố nhỏ không đáng lo. Vì lẽ đó, ai được sống trong những khoảnh khắc lịch sử ấy mới thấm phần nào sự lo lắng và niềm vui vỡ òa của Đức cha, quý cha và ban thi công công trình khi phần gỗ được hoàn thiện và dựng lên cách tốt đẹp.

Lẽ dĩ nhiên, chẳng có gì là hoàn hảo, chẳng có gì là trọn vẹn. Vì thế, dù đã cố gắng và hết tâm, hết lực, nhưng chắc chắn vẫn còn những sai số nơi ngôi nhà thờ, dù rất nhỏ. Nhưng chắc chắn Chúa biết, Chúa thấy và ghi nhận những hy sinh và đóng góp của bao tấm lòng khắp nơi, được thể hiện cách cụ thể nơi thao thức của Đức cha và Ban Thi công công trình. Và nhờ ơn Chúa, sự nỗ lực của mọi thành phần, có thể nói sự đóng góp và hy sinh ấy đã chẳng uổng công. Vì sau tất cả, sau bao mồ hôi, nước mắt và có thể đâu đó những đêm mất ngủ của nhiều người, ngôi thánh đường cũng đã tới lúc hoàn thành và sẵn sàng cho ngày được Cung hiến. 

Xin đừng dừng lại ở việc chiêm ngưỡng ngôi nhà thờ, nhưng hãy đến để gặp gỡ và thờ lạy Đấng ngự trong đó…

Ước chi Nhà thờ Chính tòa Bùi Chu đã hoàn thiện trong hồng ân của Chúa không chỉ dừng lại ở một công trình hoành tráng hay lộng lẫy chỉ để chiêm ngưỡng hay thưởng ngoạn, như một công trình nghệ thuật hay một thắng cảnh trong tiếng trầm trồ của người đời. Nhưng trên hết, đây phải là nơi được toàn thể cộng đoàn dân Chúa quy tụ bên Chúa và bên nhau để chúc tụng, cảm tạ, thờ lạy Chúa, cũng như gặp gỡ nhau như các chi thể trong một Thân Thể duy nhất, có Đầu là chính Đức Giêsu Kitô, Ông chủ đích thực của bất cứ ngôi thánh đường nào, trong đó có Nhà thờ Chính tòa Bùi Chu thân yêu của chúng ta.