Giới thiệu Nhà thờ Chính toà mới, Gp. Bùi Chu

Trong niềm hân hoan và tạ ơn Thiên Chúa nhân dịp chuẩn bị khánh thành và cung hiến Nhà thờ chính tòa giáo phận Bùi Chu, đại diện cho Ban Xây Dựng giáo phận xin được trình bày bối cảnh, vị trí, thời gian xây dựng và kiến trúc nghệ thuật của ngôi nhà thờ mới này.

Bối cảnh

Ngôi nhà thờ chính tòa cũ được xây dựng thời Đức Cha Wencesclaus Onate - Thuận (người Tây Ban Nha) vào năm 1885. Nền móng, tường nhà và tháp chuông được xây bằng gạch nung, vữa vôi cát. Bên trong nhà thờ sử dụng các cấu kiện cột và khung gỗ đơn giản để đỡ mái. Trải qua 135 năm, nhà thờ đã xuống cấp không thể trùng tu, không thể duy trì và cũng không đủ đảm bảo sự an toàn cho việc quy tụ dân Chúa cầu nguyện và tham dự phụng vụ hằng ngày. 

Đức Cha Tôma, Giám mục giáo phận cùng linh mục đoàn đã đặt câu hỏi: Nên có giải pháp nào cho nhà thờ Chính toà cũ: trùng tu, sửa chữa hay tái thiết mới? Sau khi đã bàn bạc, cân nhắc kỹ lưỡng và cầu nguyện với lòng tín thác vào Chúa và nhờ Mẹ Maria phù trợ, Bề trên giáo phận đã quyết định khởi công tái thiết nhà thờ chính tòa trong bối cảnh vẫn còn những ý kiến trái chiều.

Vị trí

Nhà thờ chính tòa Bùi Chu tọa lạc gần trung tâm xã Xuân Trường, tỉnh Ninh Bình hiện nay. Phía Bắc giáp sông Hồng, phía Tây giáp sông Ninh Cơ, phía Đông và phía Nam hướng ra Biển Đông. 

Năm 1533: Nhà truyền giáo I-nê-xu (Inigo) đến rao giảng Tin Mừng tại làng Trà Lũ, Quần Anh và Ninh Cường, đánh dấu mốc lịch sử đón nhận đạo Công giáo đầu tiên tại Việt Nam trên mảnh đất Bùi Chu.

Từ năm 1640 đến 1954, mảnh đất này thuộc vùng truyền giáo do các đức Giám mục, các linh mục dòng Đaminh phụ trách. Trải qua nhiều giai đoạn bách hại đạo khốc liệt dưới các triều đại phong kiến, địa phận Bùi Chu nói chung, nhà thờ cũng như nhà chung Bùi Chu là nơi đi về, là nơi khởi đi các công việc mục vụ và công cuộc truyền giáo. Bùi Chu có tới 44 vị thánh tử đạo và hàng trăm tôi tớ Chúa.

Ngày 05/09/1848, Đức Giáo hoàng Piô IX ban sắc lệnh thành lập Giáo phận Bùi Chu (tách từ Giáo phận Đàng Ngoài). 

Thời gian

Ngày 22 tháng 8 năm 2020, nhằm vào ngày lễ Đức Mẹ Trinh Vương, Đức Cha giáo phận đã chính thức cho khởi công tái thiết nhà thờ. Nhà thờ mới được xây trên chính nền móng nhà thờ cũ. Vị trí và chiều cao phần mộ của các Đức cố Giám mục vẫn giữ nguyên. Trước đó 2 năm cũng vào ngày lễ Đức Mẹ Mân Côi (7/10/2018), Đức Cha đã tổ chức sự kiện phạt mộc. 

Chặng đường dài 6 năm 1 tháng là một giai đoạn đầy lo toan, vất vả của Đức cha giáo phận và biết bao nhiêu người. Từ những viên gạch đầu tiên cho đến hình hài ngôi thánh đường uy nghi, khang trang, tiện dụng như hôm nay… đều là hồng ân bao la của Thiên Chúa, cùng bao nhiêu lao công vất vả của nhiều người thợ, kỹ sư. Thêm vào đó là những đóng góp rộng rãi của mọi thành phần dân Chúa trong giáo phận, sự hảo tâm của một số anh chị em tôn giáo bạn và sự quảng đại giúp đỡ của quý ân nhân trong và ngoài nước.

Kiến trúc Bên trong 

Nhà thờ Bùi Chu được thiết kế theo lối kiến trúc: dùng cột trụ gỗ chịu lực, cấu trúc xà nách, con trồng. Họa sĩ phác vẽ, nghệ nhân điêu khắc chạm trổ thủ công họa tiết, hoa văn tinh xảo theo lối truyền thống văn hóa Việt Nam của thời kỳ hậu Nguyễn. Kết cấu chịu lực chính gồm 26 cột cái (cao 9,6m, đường kính 70cm) và 30 cột phụ (cao 6m, đường kính 60cm); cùng các cửa ra vào, cửa sổ và ghế ngồi. Tất cả đều bằng gỗ lim Cămpuchia. 

Trong nhà thờ: Trung tâm của tòa chính là tượng Chúa Giêsu chịu khổ nạn trên Thánh Giá (tượng bằng gỗ hương, cao 2,5m). Hai luồng cạnh hai bên là tòa Đức Mẹ và tòa thánh Giuse (tượng bằng gỗ hương, cao 2,1m). Toàn bộ tòa chính và hai tòa cạnh được điêu khắc thủ công bằng gỗ dổi và được sơn son, thiếp vàng ta; vành cuốn, cửa võng được điêu khắc bằng gỗ cẩm trắc và được sơn son, thiếp vàng Đài Loan. 

Chính giữa cung thánh là bàn thờ và bên phải bàn thờ là tòa giảng. Cả hai đều được làm bằng đá trắng liền khối (Carara Italia). Toàn bộ nền cung thánh và mặt sàn nhà thờ được ốp lát bằng đá Red Travertine, Beige Travertine và Amarillo Siera Italia; và đá Red Ruby Ấn Độ.

Phía trên tường nhà thờ là 14 đàng Thánh Giá. Các tượng được điêu khắc bán thân bằng gỗ Hương (rộng 0,8m x cao 1,3m). Xen kẽ hai bên Đàng Thánh Giá là 56 ô tranh kính màu. Trong đó, 26 ô kính màu nổi bật các đường nét hoa văn kiểu Pháp cổ kính và 26 ô tranh kính diễn tả 26 biến cố, sự kiện quan trong trong lịch sử cứu độ:

1. Sáng thế 

2. Noe và nạn hồng thủy 

3. Abraham dâng lễ tế 

4. Vượt Qua Biển Đỏ

5. Thiên Chúa ban lề luật 

6. Đức Chúa ban cho dân Người Manna và chim cút

7. Từ tảng đá Đức Chúa cho nước tuôn tràn cho dân Người

8. Ông Môsê dương cao con Rắn Đồng

9. Ông Giôsuê dẫn dân Chúa vào đất hứa

10. Chúa gọi Samuel (ơn gọi) 

11. Đavid trong gia phả Chúa Giêsu, được xức dầu phong vương

12. Ngôn sứ Elia và cuộc đấu với các tư tế thần Baal tại núi Carmen

13. Macabê và cuộc bách hại

14.  

15. Truyền Tin cho Đức Maria

16. Chúa Giáng Sinh

17. Thánh Giuse đưa Hài Nhi Giêsu và Mẹ Người sang Ai cập

18. Chúa Giêsu ăn chay và cầu nguyện 40 đêm ngày 

19. Chúa Giêsu Chịu Phép Rửa tại sông Giođan

20. Chúa Giêsu gọi các môn đệ đầu tiên

21. Bài giảng trên núi (Bát Phúc)

22. Chúa Giêsu lập bí tích Thánh Thể và chức Linh mục

23. Chúa Giêsu chịu chết trên Thánh Giá 

24. Chúa Giêsu Phục Sinh 

25. Chúa Giêsu Lên Trời 

26. Chúa Thánh Thần Hiện Xuống 

27. Chúa Kitô Vua quang lâm 

Kiến trúc Bên ngoài 

Nhìn từ trên cao xuống, toàn bộ nhà thờ Bùi Chu là hình Thánh Giá nằm, đầu nhà thờ hướng về phía Đông. Nhà thờ được thiết kế xây dựng theo phong cách Ba-rốc (Baroque). Đây là phong cách xây dựng nghệ thuật phóng khoáng, tráng lệ và đầy cảm xúc, thịnh hành tại châu Âu từ khoảng năm 1600 đến cuối thế kỷ 18.

Toàn bộ nhà thờ là một công trình thống nhất, hài hòa giữa phong cách hiện đại và truyền thống lịch sử, kết hợp giao thoa giữa kiến trúc Đông và Tây. 

Số đo nhà thờ mới, có chiều rộng: 18m; chiều dài: 72m; tay Thánh giá: 32m; nóc cao: 17m; tháp cao: 39m và mặt nền cao: 2,4m.

Các đường nét nổi bật là các hình tam giác và các vòm cuốn. Điểm nhấn và thống nhất ở các vòm cuốn là 3 cung: cung giữa ½ đường tròn, 2 cung hai bên ¼ đường tròn, tất cả 3 cung đều có bán kính bằng nhau. Điểm này diễn tả mầu nhiệm Một Thiên Chúa Ba Ngôi, cùng một bản thể (đường tròn cùng một bán kính), nhưng Ba Ngôi Vị (3 cung khác nhau).

Một biểu tượng được lặp đi lặp lại nhiều lần tại các ô thoáng trên cửa sổ, trên cửa ra vào, trên các bệ đá đỡ cột, trên các vì gỗ và trên các ô dậu xung quanh nhà thờ là 2 chữ lồng: A và M. Đây là 2 chữ đầu của một cụm từ Latinh “Ave Maria” có nghĩa là: “Kính Chào Maria”. Đó là lời chào Đức Maria của sứ thần Gap-ri- en được trích từ Tin mừng Luca chương 1 câu 28. Điều đó có ý diễn tả công trình nhà thờ này được hiến dâng cho Đức Maria để cùng Đức Mẹ chúc tụng, tạ ơn và tôn vinh Thiên Chúa.

Hai bên của mặt chính diện nhà thờ là 2 tháp chuông cao 39m. Phía trên mặt chính diện là tòa đặt tượng Chúa Kitô Vua Vũ Trụ bằng đá trắng, mịn, cao 3,2m; hai bên có 2 tượng thiên thần bằng đá, cao 1,8m. Hai bên phía dưới là hai tòa và tượng thánh Phê rô và thánh Phao lô bằng đá trắng, cao 2,5m. Phía dưới là cửa chính ra vào nhà thờ. Trên cửa có các vòm cuốn. Trên vòm cuốn có tượng Chúa Giêsu Mục Tử ở trung tâm và tượng 12 Tông đồ ở hai bên diễn tả việc Chúa Giêsu đã thiết lập Hội Thánh trên nền tảng các Tông đồ, rồi các Tông đồ và những đấng kế vị các ngài đã thiết lập và xây dựng các thánh điện của Chúa ở khắp nơi.

Quảng trường 

Nối tiếp với nhà thờ chính tòa Bùi Chu là quảng trường Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội. Quảng trường có chiều rộng 75m, chiều dài 300m; có 12 cổng và khuôn viên nhà thờ. Tại trung tâm quảng trường hướng về phía Bắc là tượng đài Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội bằng đá trắng, cao 4,1m. Đức Mẹ Vô Nhiễm chính là quan thầy đệ nhất của Giáo phận. 

Bên cạnh tượng đài Đức Mẹ là tượng đài thánh Đaminh, quan thầy đệ nhị của Giáo phận. Tượng bằng đá trắng, cao 3,9m. 

Phía Tây của quảng trường là cổng chính (tam quan), tháp đồng hồ tứ diện (cao 28m) và là đài tôn kính 44 thánh tử đạo Bùi Chu. Tất cả các công trình trong quảng trường được thiết kế và xây dựng đều mang dáng dấp kiến trúc Ba rốc. 

Trong quảng trường còn được lắp đặt 8 cột đèn cao 20m chiếu sáng như 8 mối phúc thật và 72 cột đèn cổ kính trang trí tượng trưng cho 72 môn đệ được Chúa sai đi rao giảng Tin Mừng. 

Kết luận

Kính thưa quý vị, nhà thờ Công giáo nói chung và nhà thờ chính tòa giáo phận Bùi Chu cách riêng là ngôi nhà biểu tượng cho đức tin và sự hiệp nhất, là nơi để loan truyền Lời Chúa đoàn chiên. Nhà thờ là nơi gặp gỡ, chuyện vãn giữa Thiên Chúa và Giáo hội trần thế. Nó mang ý nghĩa huyền nhiệm và biểu tượng của việc Thiên Chúa hiện diện giữa loài người, là hình ảnh của dân được cứu độ, là lời nhắc nhở một lịch sử cứu độ, là sự tiên báo của một Gierusalem thiên quốc. 

Tắt một lời, nhà thờ là “Bí tích của thụ tạo mới trong Chúa Kitô Phục sinh, là nơi thánh theo nghĩa: Thiên Chúa là Đấng Thánh dùng các bí tích thánh để thánh hóa con người và đến lượt các tín hữu, họ sẽ thánh hóa thế giới.

Trưởng Ban Xây Dựng Giáo phận