AI – Sự sống nhân tạo và những vấn đề mà người Công Giáo phải đối diện

Thứ năm - 12/02/2026 04:31 19

AI – SỰ SỐNG NHÂN TẠO
VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ MÀ NGƯỜI CÔNG GIÁO PHẢI ĐỐI DIỆN
Taylor Reed January 26, 2026

Một bài báo gần đây được đăng trên tờ Daily Mail với tựa đề mà người viết gọi là “một bước nhảy vọt” trong khoa học: một loại virus mới được tạo ra bởi AI và được xây dựng hoàn toàn trong phòng thí nghiệm. Trong khi những thành tựu khoa học đang được ca ngợi trong một số lãnh vực, thì người Công giáo cần dừng lại để đặt ra những câu hỏi luân lý và thần học sâu xa hơn về những gì mà những nghiên cứu khoa học này tác động trên nhân loại, vũ trụ và nhất mối tương quan của chúng ta với Thiên Chúa.

Theo tờ Daily Mail đưa tin, các nhà khoa học đã sử dụng hệ thống AI có tên gọi là Evo2 để tạo ra một loại virus “chưa từng thấy trước đây”, một loại virus chỉ chứa 11 gen nhưng có sức mạnh đặc biệt có thể tiêu diệt vi khuẩn nguy hiểm E. coli. Virus Evo–Φ2147, theo báo cáo được tạo ra từ con số 0 và qua thử nghiệm cho thấy khả năng tiêu diệt vi khuẩn nhanh hơn những loại virus thông thường.

Tiến sĩ Adrian Woolfson, người đứng đầu cuộc nghiên cứu, đã phát biểu trên tờ Daily Mail rằng: “Quá trình tiến hoá tự nhiên bây giờ đã có một đồng tác giả. Đồng tác giả đó, với khả năng đáng kinh ngạc được biết đến nhờ những công nghệ thiết kế và xây dựng bộ gen bằng AI, có thể tồn tại song song với quá trình tiến hoá tự nhiên”. Đối với người Công giáo, tuyên bố này thực sự gây nên sự quan ngại nghiêm trọng. Với đức tin Công Giáo, mọi loài thụ tạo đều do Thiên Chúa dựng nên và hoạt động dưới sự quan phòng của Ngài, chứ không phải là một dự án được thực hiện với sự cộng tác giữa tự nhiên và máy móc. Kinh Thánh dạy rằng sự sống không phải là sản phẩm do trí thông minh của con người, nhưng là được ban tặng như một món quà cao quý.

Bản tin giải thích rằng Evo2 được huấn luyện “trên 9 nghìn tỉ “cặp bazơ”” dữ liệu di truyền, cho phép nó tạo ra những kết quả DNA hoàn toàn mới. Những kết quả đó sau đó được đồng bộ hoá bằng một công nghệ gọi là Sidewinder, có thể tạo thành cấu trúc gen “rẻ hơn 1000 lần và nhanh hơn 1000 lần”. Khả năng tạo ra vật liệu gen cách nhanh chóng nghe có vẻ hiệu quả về mặt kĩ thuật, nhưng nếu chỉ hiệu quả không, thì chưa chắc đã tốt về mặt luân lý.

Giáo lý Giáo hội Công Giáo luôn chống lại những thành quả công nghệ đi ngược với luân lý. Cùng lúc các nhà khoa học công bố những thành quả đáng tự hào – chẳng hạn như việc chống lại tình trạng kháng thuốc kháng sinh – thì chính bài báo cũng thừa nhận những hậu quả nghiệm trọng kéo theo. Tớ Daily Mail cũng lưu ý rằng “nghiên cứu trước đó cũng đã dấy lên mối quan ngại rằng những mầm bệnh do AI tạo ra có thể trở thành mối đe doạ chết người với nhân loại”. Bài báo còn cho biết thêm rằng các chuyên gia nghiên cứu về rủi ro hiện sinh coi “một đại dịch do trí tuệ nhân tạo tạo ra” là một trong “năm mối nguy lớn nhất mà thế giới đang phải đối diện”.

Những mối quan ngại này không chỉ mang tính giả định. Bài báo cũng dẫn lại các nghiên cứu trước đây, trong đó các hệ thống do AI tạo ra đã được sử dụng để cấu trúc những protein có khả năng mô phỏng các độc tố chết người, thậm chí có loại có thể vượt qua những lớp bảo vệ an toàn hiện hành. Ngay cả các nhà nghiên cứu trong ngành cũng thừa nhận những rủi ro ấy.

Theo trích dẫn của Daily Mail, Tiến sĩ King và Tiến sĩ Hie viết: “Evo không thể tạo ra các loại vi-rút như ở người, do AI được huấn luyện để cố ý loại trừ, nhằm ngăn chặn cả việc lạm dụng vô tình lẫn cố ý trong thiết kế mầm bệnh”. Tuy nhiên, sự trấn an này lại hoàn toàn lệ thuộc vào giả định rằng sự giám sát của con người sẽ luôn hoàn hảo — một giả định mà lịch sử chưa bao giờ cho thấy là đáng tin cậy.

Dưới nhãn quan của Giáo hội Công giáo, vấn đề không đơn giản là liệu một công cụ có thể được sử dụng tốt hay không, nhưng còn xem nó có vượt qua những lằn ranh nhất định hay không. Con người là người quả lý công trình sáng tạo, chứ không phải là người sáng tạo. Giáo lý Công giáo cảnh báo chống lại những dạng thức thống trị làm giảm giá trị sự sống thành một đối tượng để thao túng thay vì tôn trọng.

Tham vọng về các loại vắcxin hiệu quả hơn hay những liệu pháp điều trị ung thư được cá nhân hóa không thể xóa nhòa mối đê doạ tới luân lý của việc bình thường hóa hành vi tạo ra sự sống nhân tạo. Khi sự sống bị biến thành một đối tượng có thể được thiết kế, tối ưu hóa và viết lại theo ý muốn, thì phẩm giá nội tại của nó có nguy cơ bị thay thế bằng tiêu chí của hiệu quả và quyền kiểm soát.

Tờ Daily Mail coi bước đột phá này như dấu chỉ của một sự tiến bộ. Nhưng người Công giáo cần phải đặt ra một câu hỏi xa hơn: Vấn đề là những tiến bộ đó để làm gì? Theo đó, những tiến bộ khoá học phớt lờ những chân lý đạo đức không thể đưa con người đến gần Thiên Chúa, nhưng đẩy xa Ngài. Lịch sử đã cho thấy khi con người nỗ lực để thay thế Đấng Tạo Hoá, kết cục tất yếu không phải là ơn cứu độ, nhưng là đau khổ và sự chết.

Trong một thời đại ngày càng bị mê hoặc bởi AI, người Công giáo càng được mời gọi để làm chứng cho một sự khôn ngoan cao cả hơn – một sự khôn ngoan biết nhìn nhận sự sống là linh thánh, mọi thụ tạo đều được Chúa dựng nên, và những giới hạn không phải là những trở ngại, nhưng là sự bảo vệ đến từ Đấng Tạo Hoá.

Nguồn: https://catholiconline.news/

Tác giả: Thất Nguyễn chuyển ngữ