Con trẻ sẽ ra sao khi sống với người lớn chưa trưởng thành?

Thứ tư - 13/05/2026 05:45 10

Một đứa trẻ lớn lên không chỉ nhờ cơm ăn áo mặc, nhưng còn nhờ tình yêu, sự bình an và cách sống của những người lớn chung quanh. Gia đình là trường học đầu tiên dạy con người biết yêu thương, tha thứ và trưởng thành. Vì thế, khi phải sống với những người lớn chưa trưởng thành trong nhân cách, các em rất dễ mang trong mình những tổn thương sâu xa, ảnh hưởng đến cả cuộc đời.

Người lớn chưa trưởng thành không phải là người thiếu tuổi, mà là người chưa biết làm chủ cảm xúc, chưa biết chịu trách nhiệm và chưa biết sống sự thật của Tin Mừng. Họ dễ nóng giận, đổ lỗi, thiếu trách nhiệm, cư xử cảm tính, muốn người khác phục tùng mình, và thường trút căng thẳng lên người yếu thế hơn, đặc biệt là trẻ nhỏ. Một người lớn như thế có thể gây tổn thương cho trẻ từng ngày mà chính họ cũng không nhận ra.

Có những người cha người mẹ vì một ngày làm việc căng thẳng mà quát tháo con cái vô cớ. Có những cô giáo mầm non vì áp lực công việc, vì thiếu kiên nhẫn mà doạ nạt, quát mắng thậm chí là đánh phạt trẻ. Có người biện minh rằng: “Tôi nóng tính nên không kiềm chế được” hay “tại đứa trẻ quá bướng” thậm chí có người nói ông bà ta đã dạy “yêu cho roi cho vọt..”; “đứa bé này ưa nặng”…. Nhưng thực ra đó không phải là cách giáo dục mà là biểu lộ một người thiếu trưởng thành trong nhân cách.

Đức Giáo Hoàng Benedicto đã từng phát biểu trong diễn văn gửi giáo phận Roma về nhiệm vụ giáo dục: “thế giới hiện nay đang khủng hoảng về giáo dục vì người lớn không còn đủ kiên nhẫn và gương sáng để hướng dẫn các em”. Một điều đáng lo ngại trong xã hội hôm nay là nhiều cha mẹ và giáo viên trẻ bước vào hành trình nuôi dạy trẻ khi chính họ còn đầy những tổn thương chưa được chữa lành. Nhiều người được nuôi dưỡng và giáo dục trong môi trường thiếu yêu thương, tôn trọng, bị áp đặt, bị bạo lực nên khi họ có con hoặc giữ vai trò là nhà giáo dục họ đã đi vào vòng lặp mà chính họ đã trải qua. Họ tưởng rằng quát mắng là dạy dỗ, đòn roi là kỷ luật, kiểm soát là yêu thương.

Trẻ em hôm nay có thể được chăm sóc đầy đủ về vất chất nhưng lại thiếu sự hiện diện thực sự của cha mẹ; thiếu sự lắng nghe và đồng hành. Nhiều cha mẹ Gen Z rất năng động, hiện đại, yêu con theo cách mới mẻ nhưng nhiều người lại quá bận rộn, quá quấn hút vào mạng xã hội. Hậu quả là họ dễ phản ứng bốc đồng, sống nhanh, thiếu kiên nhẫn, muốn mọi thứ theo ý mình. Khi đứa trẻ khóc nhiều, chậm ăn, nghịch ngợm hay không nghe lời, họ lập tức nổi nóng. Có người vừa bế con vừa lướt điện thoại, vừa chơi với con vừa trả lời tin nhắn. Họ ôm con mà không chút kết nối với con.

Thật vậy, trẻ em không học bằng những bài giảng dài, nhưng học bằng cách người lớn sống mỗi ngày. Nếu cha mẹ biết cầu nguyện, trẻ sẽ học biết tín thác vào Chúa. Nếu cha mẹ biết xin lỗi nhau, trẻ sẽ học sự tha thứ. Nếu người lớn biết kiềm chế cơn giận, trẻ sẽ học sự bình an. Nhưng nếu người lớn luôn nóng nảy, ích kỷ và thiếu trách nhiệm, trẻ cũng rất dễ lớn lên trong sự bất ổn. Nhiều em trở nên sợ hãi, khép kín, luôn dè chừng. Có em lại học theo cách cư xử đó và trở nên nóng nảy, chống đối hoặc hung hăng với người khác.

Điều nguy hiểm là những tổn thương nơi trẻ em không phải lúc nào cũng biểu hiện ngay. Có những em vẫn ngoan ngoãn, vẫn đi học bình thường, nhưng bên trong là cảm giác cô đơn, tự ti và thiếu giá trị bản thân. Khi người lớn thường xuyên quát mắng hoặc phủ nhận cảm xúc của trẻ, các em sẽ dần tin rằng mình không đủ tốt, mình là nguyên nhân gây phiền toái cho mọi người. Một câu nói tưởng như vô tình như: “Con làm gì cũng hư!”, “Tại con mà mẹ khổ!”, hay “Im đi, con biết gì!” “tại sao cũng cơm đấy gạo đấy mà anh/chị con thế này thế kia”… có thể ở lại trong tâm trí trẻ suốt nhiều năm.

Đau lòng hơn, nhiều người lớn lại nghĩ rằng trẻ con “không biết gì”. Nhưng thật ra trẻ em cảm nhận rất sâu. Các em có thể không hiểu hết vấn đề của người lớn, nhưng cảm nhận được sự lạnh nhạt, giận dữ, áp lực hay bất công trong gia đình. Một đứa trẻ thường xuyên chứng kiến người lớn cãi vã, xúc phạm nhau hoặc trút giận lên người khác sẽ mang trong lòng nhiều sợ hãi hơn chúng ta tưởng.

Tuy nhiên, Tin Mừng luôn mở ra niềm hy vọng. Không phải mọi đứa trẻ bị tổn thương đều đánh mất tương lai. Trẻ em có khả năng hồi phục rất mạnh nếu gặp được tình yêu thương đúng cách. Chỉ cần một thầy cô biết lắng nghe, một người mẹ biết ôm con khi con khóc,… Những điều tưởng chừng rất nhỏ bé ấy lại có sức chữa lành rất lớn. Vì thế, điều con trẻ cần nhất không phải là người lớn hoàn hảo, mà là người lớn biết trưởng thành mỗi ngày trước mặt Chúa: biết nhận lỗi, làm chủ cảm xúc và yêu thương vô điều kiện. Đó là lối sống của Tin Mừng.

Trong diễn từ gửi các chuyên gia truyền thông ngày 12 tháng 5 năm 2025, Đức Thánh Cha Lêô VIV đã nhắc lại lời của thánh Augustino: ““Hãy sống tốt, và thời đại sẽ tốt. Chúng ta chính là thời đại”. Mỗi người cần tự hỏi: lời nói và cách sống của mình đang giúp trẻ lớn lên trong ánh sáng hay đang làm các em tổn thương?

Xin Chúa giúp mọi gia đình trở thành mái ấm của bình an, nơi trẻ em được yêu thương, được lắng nghe và được lớn lên trong ân sủng của Thiên Chúa. Vì khi một đứa trẻ được lớn lên trong tình yêu trưởng thành, đó không chỉ là hạnh phúc của riêng em, nhưng còn là hy vọng cho cả tương lai của Giáo Hội và thế giới.

Tác giả: Nt. Maria Mai Hoan