CHÚA NHẬT i mÙA cHAY nĂM a
Bài Ðọc I: St 2, 7-9; 3, 1-7; Bài Ðọc II: Rm 5, 12-19; Phúc Âm: Mt 4, 1-11.
Thiên Chúa dựng nên con người với hai chiếc tai và một cái miệng, nhưng trớ trêu thay chúng ta lại hay nói nhiều hơn nghe. Chính vì thế, sa mạc như là một lời mời gọi và phương thuốc chữa trị cho tật ồn ào của thế gian, để mọi người có thể khám phá lại giá trị của sự lắng nghe.
Quả thực, trong cuộc sống, có nhiều kiểu lắng nghe đang tồn tại: nghe bằng tai, bằng đầu hoặc bằng trái tim. Nghe tiếng Chúa cần đi đôi với tin yêu và dấn thân theo Chúa. Lắng nghe đi liền với vâng phục, tin theo, dấn bước… Tiếng Việt thật hay: “lắng nghe”! Cần “lắng” để có thể “nghe”: nghe tiếng Chúa, nghe tiếng lòng mình và nghe tiếng khóc của tha nhân.
Lắng nghe tiếng Chúa
Nguyên nhân sâu xa của sự sa sút đạo đức là do con người không lắng nghe tiếng Chúa. Bài đọc I (St 2, 7-9; 3, 1-7) đã chứng minh điều đó. Chính vì bất tuân lệnh Chúa, Eva và Adam đã bị ma quỷ dẫn dắt, đi vào đường tội lỗi, chuốc lấy án phạt và cái chết. Đức Kitô, Adam mới, đã khắc phục sự bất tuân ấy bằng sự khiêm nhường vâng phục của Ngài: “Vì như bởi tội không vâng lời của một người mà muôn người trở thành những tội nhân thế nào, thì do đức vâng lời của một người mà muôn người trở thành kẻ công chính cũng như thế” (x. Bài đọc II: Rm 5,12-19).
Mùa Chay là cơ hội để chúng ta lấy lại thói quen lắng nghe tiếng Chúa. Sa mạc là nơi lý tưởng cho việc lắng nghe tiếng Chúa một cách lắng đọng, thấm nhuần và hiệu quả, vì đó là nơi con người không còn bị phân tâm bởi những tiếng ồn và tiếng nói khác. Đây cũng là điều Đức Thánh Cha Lêô XVI đã nói tới trong Sứ điệp Mùa Chay 2026: “Năm nay, trước hết tôi muốn mời gọi sự chú tâm đến tầm quan trọng của việc dành không gian cho Lời Chúa thông qua việc lắng nghe, bởi sự sẵn sàng lắng nghe là dấu chỉ đầu tiên thể hiện ước muốn bước vào tương quan với người khác”. Không lắng nghe Chúa dẫn tới tương quan hời hợt với Chúa nên con người đã bị tiếng nói của ma quỷ và xác thịt thao túng.
Lắng nghe tiếng lòng
Những con người đầu tiên cũng đã không có khả năng nghe tiếng lòng mình. Lương tâm nhạy bén phải giúp con người biết hổ thẹn và cắn rứt trước những sai lỗi mình đã gây ra. Sau khi phạm tội, thay vì ăn năn hối cải, con người đã đổ lỗi cho nhau và cho ma quỷ! Kết quả là không có sám hối và cũng không có tha thứ. Ngược lại, chúng ta thấy Chúa Giêsu luôn đi sâu vào sự tĩnh lặng tâm hồn, để cho Thần Khí dẫn dắt Ngài. Lời của Thiên Chúa vang lên trong cõi thâm sâu của tâm hồn Ngài, mãnh liệt và đầy tràn tới mức tiếng nói của ma quỷ không tài nào lấn át nổi.
Mùa Chay là thời gian thuận tiện để chúng ta tĩnh tâm. Tĩnh tâm là lắng đọng tâm hồn để lắng nghe nhịp đập của trái tim: những đam mê, dục vọng, vết thương cần được chữa lành; những sai lỗi, khiếm khuyết, lệch lạc cần được chỉnh sửa; những sự khô khan, nguội lạnh, hững hờ cần được đổi mới… Càng lắng đọng, ta càng nhìn thấy những mạch nước ngầm đang thao túng lòng ta, những uẩn khúc cần được chiếu sáng nhờ ân sủng.
Lắng nghe tiếng khóc
Việc lắng nghe tiếng Chúa và tiếng lòng mình sẽ giúp chúng ta mở lòng ra với anh chị em mình, nhất là tiếng kêu than của những người túng thiếu, bần hàn. Thiên Chúa là Đấng “nghe thấy” nỗi khổ của dân, qua đó Người “cho thấy lắng nghe là nét đặc trưng trong bản thể của Người: ‘Ta đã thấy cảnh khổ cực của dân Ta bên Ai Cập và Ta đã nghe tiếng chúng kêu than’(Xh 3,7)”. Lắng nghe tiếng Chúa giúp chúng ta lớn lên trong khả năng lắng nghe tiếng khóc của tha nhân: “việc lắng nghe Lời Chúa trong phụng vụ dạy chúng ta biết lắng nghe thực tại một cách chân thực hơn… Kinh Thánh giúp chúng ta nhận ra những tiếng kêu phát xuất từ đau khổ và bất công, để tiếng kêu ấy không bị bỏ mặc không hồi đáp”.
Mùa Chay là mùa luyện tập để lắng nghe “như Chúa” và để dấn thân hơn trong công cuộc giải phóng toàn diện cho con người. Đức tin không cho phép chúng ta làm ngơ những nỗi đau và sự bất công mà người nghèo phải chịu trong xã hội. Lắng nghe Lời Chúa và lắng nghe tiếng lòng để nhạy bén hơn với tiếng khóc của tha nhân. Mẹ Têrêsa đã nghe thấy cầu lời Chúa “Ta khát” (Ga 19,28) khi nhìn vào những người cùng khổ đang đói khát và bị vất bên lề đường. Mẹ đã rời bỏ cuộc sống yên ổn trong một dòng tu nề nếp, để rong ruổi khắp các khu ổ chuột mà chăm sóc những con người nghèo nhất trong những người nghèo.
***
Như vậy, Phụng vụ Lời Chúa hôm nay nhấn mạnh cho chúng ta về việc thực hành lắng nghe: lắng nghe tiếng Chúa, lắng nghe tiếng lòng, để lắng nghe tiếng khóc của tha nhân như Chúa. Đây là điều mà Sứ điệp Mùa Chay 2026 đã kêu mời và Thư chung 2025 của HĐGMVN đã nhấn mạnh: “hãy tập thói quen đọc Kinh Thánh và suy niệm Lời Chúa hằng ngày, để Lời Chúa thấm vào tâm trí và trở thành ánh sáng soi dẫn tư tưởng, lời nói, việc làm của chúng ta. Hãy nhiệt thành làm chứng cho Tin Mừng bằng cách sống Lời Chúa trong gia đình, nơi làm việc, cũng như trong mọi môi trường xã hội.”
Thánh Giacôbê đã từng căn dặn chúng ta: “Mỗi người trong anh em hãy mau nghe và đừng vội nói” (Gc 1,19). Đó là một thực hành giúp chúng ta không chỉ điều khiển miệng lưỡi mà còn đi vào chiều sâu của đời sống đức tin. Càng lắng nghe, chúng ta càng đi sâu vào tương quan với Chúa, với anh chị em và với cả vạn vật nữa.
Lạy Chúa, “ước gì hôm nay chúng con nghe tiếng Chúa và đừng cứng lòng nữa”. Xin giúp chúng con biết chay kiêng những lời nói không cần thiết, để mở ra không gian cho việc đón nhận Lời Chúa và thấu hiểu tha nhân. Amen.
GIÁO PHẬN BÙI CHU
Cám dỗ ngọt ngào, thất bại đắng cay
Cám dỗ và ơn Chúa
Ăn chay và chịu cám dỗ
Tự do chọn sự sống
Sự khôn ngoan trong lựa chọn
Chu toàn Luật Chúa
Hãy sống công chính
Tôi có đang là muối và ánh sáng?
Chính anh em là ánh sáng
Là muối, là ánh sáng
Muối và ánh sáng
