Thoáng nhìn tháng cầu nguyện cho các linh hồn

Những tia nắng nhạt dần! Không khí dịu mát, bầu trời âm u và lấm tấm những hạt mưa càng làm cho cảnh vật nhuốm màu trầm buồn. Lòng người dường như cũng lắng hơn, nặng hơn và thâm trầm hơn. 

Tháng Mười Một là khoảng thời gian giao mùa và cũng là thời khắc đặc biệt để niềm tin cốt lõi của người Công giáo được thể hiện cách sống động. Đó là niềm tin vào sự sống lại và sự sống đời đời, mà cụ thể là mầu nhiệm các thánh thông công. Trong Kinh Tin Kính, sau khi tuyên xưng: “Tôi tin có Hội Thánh hằng có khắp thế này”, các tín biểu thêm câu: “các thánh thông công”. Lời tuyên xưng này chính là lời giải thích cho mầu nhiệm: “Hội Thánh là sự hiệp thông của các thánh[1], những người lữ hành nơi trần thế, những người đã qua đời và đang được thánh luyện, và những người đang vui hưởng vinh phúc thiên quốc. Tất cả họp thành một Hội Thánh duy nhất”[2].

Trong chiều hướng đó, Mầu nhiệm ấy luôn được cử hành trong Phụng vụ, trong Thánh lễ, các Bí tích, trong kinh nguyện và trong mọi hoạt động của đời sống đức tin hằng ngày. Đặc biệt, Hội Thánh Công giáo dành riêng tháng Mười Một để diễn tả cách sâu sắc hơn mầu nhiệm các thánh thông công. Đồng thời, đây cùng là cơ hội quý giá để mỗi người sống chậm lại, suy tư về mầu nhiệm sự chết và niềm hy vọng Kitô giáo.

Tháng của mầu nhiệm hiệp thông

Mầu nhiệm các thánh thông công được diễn tả qua việc Hội Thánh mời gọi mọi tín hữu cầu nguyện đặc biệt cho các linh hồn trong Luyện ngục. Đồng thời, hướng mỗi người tín hữu suy ngẫm về thân phận con người. Để từ đó qua việc suy tôn, mừng kính và noi gương bắt chước các thánh, người tín hữu biết cải hoán tâm hồn, để một ngày kia, cũng được cùng chung hưởng hạnh phúc đích thực trên Thiên đàng. 

Theo đó, cùng với việc kêu gọi các tín hữu đang lữ hành trần thế suy gẫm về sự chết, về ơn phục sinh và đời sống vĩnh cửu ngang qua kiếp nhân sinh, Hội Thánh dành riêng ngày Mồng Một để suy tôn các thánh. Các ngài là những con người bằng da bằng thịt và đã từng sống một cuộc đời như chúng ta. Nhưng nhờ công đức, gương sáng, hoặc nhờ chính lời cầu nguyện của các tín hữu còn sống, các ngài đã được vinh thắng và được Thiên Chúa ân thưởng Nước Trời. Niềm tin của người Công giáo xác tín rằng họ đang hưởng dư tràn hạnh phúc bên Đấng mà họ tin thờ, không ngừng tôn vinh Thiên Chúa và chuyển cầu cho các linh hồn trong Luyện ngục, cũng như các tín hữu trên trần gian. 

Cũng vậy, ngày Mồng Hai, Hội Thánh dành riêng để cầu nguyện đặc biệt cho các linh hồn trong Luyện ngục. Đó là những người đã đến và đi trong cuộc đời, nhưng vì một lỗi nào đó, họ còn phải chịu thanh tẩy trong Tình yêu Chúa, để ngày không xa, các ngài cũng được Thiên Chúa ân thưởng Nước Trời cùng các thánh.

Như thế, với niềm tin vào Đức Kitô chịu chết và Phục sinh để cứu độ con người và sẽ tái lâm vinh hiển để phán xét kẻ sống và kẻ chết, người tín hữu Công giáo luôn xác tín rằng bình minh của niềm hy vọng sẽ vươn lên nơi cuộc Phán xét Chung. Đó là ngày Chúa chúng ta lại đến chứ không chỉ là ngày thịnh nộ, ngày mà những người theo Chúa sẽ ngỡ ngàng hạnh phúc, vì Đấng “được trao mọi uy quyền trên trời dưới đất” (Mt 28, 18), cũng chính là Đấng mà trong đức tin, họ đã cùng đồng hành trên đường đời.[3]

Tháng để sống mầu nhiệm sự chết

Trong mọi thời, con người đều khắc khoải về cái chết, cho tới khi “được an nghỉ trong Chúa”[4]. Đối diện với cái chết là một điều luôn khiến bất cứ ai phải day dứt, vì đó là thực tại tất yếu của kiếp người. Có những thái cực khác biệt trong cách nhìn và đón nhận cái chết: Chết là một sự chuyển tiếp của vòng luân hồi; chết là hết vì con người chỉ hoàn toàn vật chất; hay chết một cái gì đó thật phi lý, không thể chấp nhận hoặc chẳng đáng quan tâm và nhiều quan niệm khác nữa. 

Những quan niệm và niềm tin khác nhau nơi các tôn giáo hay nơi những ý thức hệ có tác động không nhỏ tới thái độ sống của mỗi người, trong cách nhìn nhận giá trị của sự sống, những công việc trên trần gian và cách đối diện với thực tại bi thảm nhất – cái chết. Con người là thế và cuộc đời vẫn vậy… 

Đức tin Công giáo xác tín niềm tin vào linh hồn bất tử và sự phục sinh của thân xác trong ngày tận thế, cũng như sự sống đời đời nhờ Đấng Cứu Độ duy nhất là Đức Giêsu Kitô. Từ đó, người Công giáo luôn nhìn cái chết dưới lăng kính đức tin. Với người Công giáo, chết là một bước chuyển tiếp để đi vào sự sống đời sau, với sự thưởng phạt, dựa trên những việc mà mình đã làm và sống trên trần gian. Chết không phải là hết, vì với người Công iiáo, “sự sống thay đổi chứ không mất đi”. 

Nhờ đó, niềm tin và niềm hy vọng phục sinh giúp người tín hữu biết sống một cuộc đời đáng sống và có ý nghĩa, nhất là ý thức dùng cuộc sống đời này để tìm hạnh phúc đời sau. Đó là hạnh phúc đích thực, chỉ có được nơi Thiên Chúa và nên trọn vẹn trong Nước Trời. Thánh Công đồng Vaticanô II đã minh nhiên xác quyết niềm tin ấy: “Trước cái chết, bí ẩn về thân phận con người lên cao đến tột độ. Con người không chỉ bị những đau khổ và suy nhược dần dần của thân xác hành hạ, mà hơn thế nữa, còn bị dày vò bởi nỗi sợ bị tiêu diệt đời đời… Trước cái chết, óc tưởng tượng của con người đành bất lực. Nhưng Hội Thánh, được Mạc khải của Thiên Chúa dạy bảo, quả quyết rằng con người được Chúa dựng nên để đạt tới cứu cánh hạnh phúc sau những đau khổ trần thế này… Đồng thời đức tin còn cho con người khả năng hiệp thông với những anh em thân yêu đã chết trong Chúa Kitô, và làm cho họ hy vọng rằng những người ấy đã được sống thực sự nơi Thiên Chúa”[5].

Thời gian của hy vọng

Có thể nói Đạo Công giáo là đạo của hy vọng. Con người chỉ hiện hữu, nếu còn niềm hy vọng. Vì thế, đức tin Công giáo luôn đẩy bước con cái mình sống trọn vẹn niềm hy vọng sâu thẳm và khôn cùng. Đó là được sống mãi nơi Thiên Chúa. Niềm hy vọng bất diệt ấy được nên tròn đầy không phải trong cái chết, cũng không bị đập tan hay gián đoạn bởi sự chóng qua của kiếp nhân sinh. Trái lại, niềm hy vọng Kitô giáo nằm bên kia cái chết, nghĩa là trong sự phục sinh và sự sống đời đời nhờ công nghiệp của Đức Giêsu Kitô. 

Niềm tin và niềm hy vọng ấy không chỉ giúp người tín hữu nhớ tới để cầu nguyện cho các vị tiền nhân, những linh hồn trong luyện ngục, nhưng còn để hướng vào chính mình, nhìn lại thân phận làm người, một thân phận phải chết và sẽ có ngày phải ra trước tòa Chúa để chịu phán xét. Niềm tin này cũng không mang tính bi quan yếm thế, gây hoang mang, sợ hãi. Nhưng nó gieo hy vọng và vun trồng niềm vui, giúp người tín hữu tiến bước trên đường đời. Bởi lẽ, người Công giáo biết chắc rằng một ngày nào đó, tất cả sẽ được vui hưởng hạnh phúc trên Quê Trời, bên Đấng mà mỗi người đã tin thờ và hết lòng sống Tin Mừng của Ngài nơi dương thế.

Với niềm tin sâu sắc đó, cứ mỗi dịp giỗ chạp, nhất là dịp Tết và cách riêng, trong tháng cầu nguyện cho các linh hồn, mọi người dù ở phương xa, nếu có thể, cũng sắp xếp trở về quê cha đất tổ, nơi ngôi Thánh đường và ngoài các khu Thánh Địa. Trở về, trước là để chia sẻ niềm vui hiện hữu; sau là để sửa sang, dâng lễ, đọc kinh cầu nguyện cho các vị tiền nhân, cũng như các linh hồn. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để mỗi người lắng đọng, suy ngẫm về kiếp nhân sinh. 

Những hình ảnh thật đẹp và ấm cúng biểu lộ rõ nét niềm tin Kitô giáo: Những ngôi mộ được sửa sang, dọn dẹp và làm cỏ sạch sẽ; những đóa hoa tươi, cờ quạt bay phấp phới, đượm tím cả khu nghĩa địa, cùng khói hương nghi ngút. Những nét đẹp thân thương ấy vừa thể hiện lòng tin, nhưng cũng nói lên lòng biết ơn và lòng thảo hiếu của con cháu, bạn bè, người thân đối với những người thân yêu đã ra đi trước chúng ta. 

Dẫu vẫn còn đó những nấm mồ vô danh, lạc lõng, hoặc những ngôi mộ mồ côi, nhưng có lẽ các linh hồn nơi ấy cũng được an ủi và ấm áp phần nào, khi vẫn còn có những tấm lòng quảng đại, mà không ít trong số đó là người Công giáo, quan tâm, sửa sang và hương nến, nhất là cầu nguyện. Vì niềm tin của người Công giáo về mầu nhiệm các thánh thông công xác tín rằng mọi người đều cần được ơn cứu độ. Không những thế, niềm tin vào ơn cứu độ, sự phục sinh và sự sống đời đời còn được thể hiện sống động nhất nơi những Thánh Lễ, kinh nguyện, những buổi đọc kinh liên gia, hay gia đình, cũng như những lời nguyện tắt, để cầu nguyện cho các linh hồn.

 Cách riêng tại Việt Nam, nơi con dân đất Việt luôn thấm đẫm văn hóa uống nước nhớ nguồn, thì việc cầu nguyện cho các linh hồn luôn được thể hiện đậm chất nhân văn và sống động, khi người Công giáo Việt Nam, dù ở phương nào, cũng luôn hướng ý cầu nguyện cho tổ tiên ông bà cha mẹ và những người thân đã an nghỉ, mà biết đâu những linh hồn ấy vẫn còn phải thanh luyện, chờ mong sớm được ân thưởng hạnh phúc Thiên đàng cùng cac thánh.

Một niềm hy vọng kéo dài

Với niềm xác tín như thế, Hội Thánh luôn dành riêng những thời khắc đặc biệt trong năm Phụng vụ để nhấn mạnh và làm sáng tỏ một mầu nhiệm nào đó. Mặc dù Mầu nhiệm các thánh thông công và việc cầu nguyện cho các tín hữu đã qua đời được nhấn mạnh hơn trong tháng Mười Một, nhưng những nghĩa cử cao đẹp đượm niềm tin ấy không chỉ dừng lại trong tháng này. Để rồi các linh hồn sẽ bị lãng quên. Trái lại, trong suốt những năm tháng, ngày giờ còn lại trong năm và trong suốt cuộc đời của người tín hữu, niềm tin ấy vẫn tiếp tục được thể hiện và bày tỏ cách sâu sắc, cụ thể trong cuộc sống đức tin hằng ngày. 

Nhờ đó, với ý thức một ngày kia phải chết, có thưởng phạt và hạnh phúc đời sau, mỗi người tín hữu biết sống một cuộc đời ý nghĩa, khi luôn biết cộng tác để xây dựng Nước trời ngay trên trần gian. Nhất là qua việc sống bác ái yêu thương để làm lan tỏa các giá trị Tin Mừng cứu độ đến cho con người trong thế giới hôm nay. Đặc biệt, người Kitô hữu cũng luôn được kêu mời hành động, góp phần bảo vệ gia đình, quê hương và trái đất này. Để một mai, khi Đức Kitô trở lại trong vinh quang, tất cả nhân loại sẽ được sum họp cùng các thánh trong Nước Hằng Sống, nơi đó có người thân yêu, và cả những người xa lạ, mà chúng ta đã nhớ và cầu nguyện cho các ngài.

1. ^ Cf. Sách Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo, số 946

2. ^ Cf. Ibid., số 962

3. ^ Cf. Joseph Ratzinger, Dẫn nhập Đức tin Kitô giáo, Nxb. Tôn giáo, tr. 477

4. ^ Thánh Augustinô

5. ^ Cf. Thánh Công đồng Vaticanô II, Hiến chế Mục vụ về Giáo hội trong thế giới ngày nay, số 18