Truyện ngắn: Lắng nghe để đi tìm

Nhiều khi, điều Thiên Chúa muốn nói với chúng ta không đến từ những lời mình nói, mà từ những lời mình biết lắng nghe.

***

Chiều Chúa Nhật cuối tháng Một, cơn mưa vừa dứt để lại những vệt nước long lanh trên sân nhà giáo lý. Những hàng cau trước nhà thờ vẫn còn đọng nước, thỉnh thoảng một cơn gió nhẹ lướt qua lại làm những giọt mưa rơi lách tách xuống nền gạch. Tiếng chuông nhà thờ ngân lên báo giờ kinh chiều. Nơi giáo xứ từng tốp giáo lý viên bước nhanh về phòng họp, chuẩn bị cho buổi họp Cuối Học Kỳ Một. Người ôm sổ điểm danh, người mang theo giáo án, người tranh thủ hỏi thăm nhau vài câu trước khi cuộc họp bắt đầu. Không khí có phần nặng nề. Bảng thống kê vừa được phát cho thấy nhiều lớp có học viên nghỉ học liên tiếp. Lớp của Lành đứng đầu danh sách.

       - Thiếu nhi nghỉ nhiều quá! – một giáo lý viên khẽ nói. – Chắc giáo lý viên chưa sát với các em.

Một người khác tiếp lời:

- Em thấy bây giờ nhiều học viên mê điện thoại quá. Chúa Nhật cũng chỉ muốn ở nhà chơi game.

Một chị giáo lý viên ngồi gần cửa sổ lắc đầu:

        - Chưa chắc đâu. Có nhiều em muốn đi học lắm, nhưng cha mẹ bắt đi học thêm hoặc đi làm giúp gia đình.

        Anh Tuấn ngồi phía cuối phòng khẽ cười:

        - Có em thì đúng vậy, nhưng cũng có em tự bỏ thôi. Như thằng An lớp Lành ấy. Chiều tuần trước em đi ngang quán Internet ngoài chợ còn thấy nó ngồi trong đó.

        Một chị giáo lý viên khác gật đầu:

        - Em nghe mấy học viên lớp em bảo An còn nói với các bạn là “học giáo lý chán lắm”. Không biết có thật không.

        Một vài người khẽ lắc đầu. Có người buột miệng: “Nếu vậy thì chắc em ấy không muốn học nữa rồi...” Cả phòng chợt im lặng. Không ai khẳng định điều gì, nhưng những lời truyền tai ấy nhanh chóng ghép lại thành một kết luận mà dường như ai cũng mặc nhiên tin là đúng.

        Lành cúi xuống nhìn tập sổ trong tay. Cô định lên tiếng bênh An. Dù đã nghỉ gần một tháng nhưng trong ký ức của cô, An vẫn là cậu học viên hiền lành, ít nói, thường ở lại xếp ghế sau giờ học. Thế nhưng những lời mọi người vừa nói khiến cô chợt phân vân. Có lẽ... mình đã nhìn nhầm em ấy? Cô khẽ vuốt mép cuốn sổ giáo lý đã sờn góc. Trên từng trang giấy là tên của những học viên cô vẫn gọi mỗi chiều Chúa Nhật, vậy mà có những cái tên đã lâu cô không còn nghe tiếng “Dạ” đáp lại. Nhìn tên An, cây bút trong tay cô khựng lại. Bên cạnh tên em là bốn dấu gạch đỏ liên tiếp. Lành khẽ thở dài. Lần đầu tiên cô tự hỏi: “Hay em ấy thật sự không còn muốn đến lớp nữa?” Ý nghĩ ấy khiến cô thấy nặng lòng. Cô từng tin rằng mình hiểu các học viên của mình, vậy mà chỉ sau vài lời truyền tai, niềm tin ấy đã bắt đầu lung lay. “Nếu em ấy thật sự không còn muốn học thì mình đến tìm cũng chẳng thay đổi được gì...” – cô thoáng nghĩ. Nhưng chính suy nghĩ ấy lại khiến cô giật mình. Từ bao giờ cô dễ tin vào lời người khác hơn những điều mình từng trực tiếp chứng kiến nơi An?

***

        Cha Giuse, cha đặc trách giáo lý bước vào. Sau khi thánh hóa, ngài nhìn khắp căn phòng rồi nhẹ nhàng nói:

        - Hôm nay, chúng ta chưa bàn giải pháp ngay. Trước hết, chúng ta hãy để Chúa Thánh Thần hướng dẫn. 

        Ngài đặt cuốn Kinh Thánh lên bàn, đọc chậm rãi dụ ngôn Con Chiên Lạc. Giọng đọc đều đều hòa với tiếng quạt trần và mùi hương nhè nhẹ của nhà nguyện kế bên: "...Người mục tử bỏ chín mươi chín con ngoài đồng để đi tìm một con chiên bị lạc..." Đọc xong, cha mời mọi người thinh lặng. 

        Căn phòng im đến mức chỉ còn nghe tiếng mưa nhỏ tí tách ngoài hiên. Xa xa, tiếng các em thiếu nhi chơi đùa ngoài sân giáo xứ rồi cũng dần lắng xuống. Không ai lên tiếng, ai nấy đều cúi đầu như đang để Lời Chúa chạm đến những suy nghĩ sâu kín nhất trong lòng mình. 

         Lành khép mắt. Trong đầu cô hiện lên gương mặt của An – cậu bé ngồi ở chiếc bàn cuối lớp. Đã bốn tuần rồi chiếc ghế ấy vẫn bỏ trống. Cô nhớ đến nụ cười hiền của An mỗi lần được gọi phát sách. Nhớ hôm trời mưa, em là người nán lại sau giờ học để cùng cô xếp lại những chiếc ghế. Có lần em trả lời sai một câu giáo lý, cả lớp cười ồ lên, còn em chỉ gãi đầu cười ngượng. Rồi những lời vừa nghe trong cuộc họp lại chen vào ký ức ấy. “Nó ngồi quán Internet...” “Nó không muốn học giáo lý nữa...” Những lời ấy cứ lặp đi lặp lại như thể đó đã là sự thật. Lành chợt thấy mình không còn nhớ rõ An của những ngày trước, mà chỉ nhớ đến An qua những điều người khác vừa kể. Nếu tất cả đều đúng thì sao? Nếu em thật sự đã chọn rời xa lớp giáo lý? Ngay lúc ấy, câu chuyện Con Chiên Lạc cha Giuse vừa đọc như vang lên trong tâm trí cô: “Người mục tử bỏ chín mươi chín con để đi tìm một con chiên lạc...” Lành bỗng tự hỏi: “Mình đang biết An... hay chỉ đang biết những điều người khác nói về An?” Cô giật mình mở mắt. Từ khi An nghỉ học đến nay, cô chưa một lần gõ cửa nhà em, chưa một lần nghe chính em nói. Thế mà trong lòng cô, một bản án gần như đã được hình thành từ những lời truyền tai. Nếu hôm nay cha Giuse không mời mọi người thinh lặng cầu nguyện, có lẽ cô cũng sẽ mang theo kết luận ấy như một sự thật. Nghĩ đến đó, Lành bỗng thấy xấu hổ. Một giáo lý viên vẫn dạy các em đừng xét đoán người khác, vậy mà chính cô lại sắp làm điều ấy với học viên của mình. Tim cô len lỏi một cảm giác áy náy: Có lẽ điều Chúa đang mời gọi mình lúc này không phải là tìm một câu trả lời, mà là đi gặp An trước khi tin vào bất cứ kết luận nào.

       Cha Giuse cất tiếng:

       - Giờ đây, mỗi người chỉ chia sẻ điều mình đang thao thức. Chúng ta không phản biện, không ngắt lời. Chỉ lắng nghe.

       Người đầu tiên đứng lên:

       - Thưa cha, con thấy nhiều em bỏ học vì các em bị cuốn vào điện thoại và trò chơi.

       Một giáo lý viên khác tiếp lời:

       - Thưa cha, con lại nghĩ gia đình mới là yếu tố quyết định. Nếu cha mẹ không quan tâm thì giáo lý viên rất khó.

       Một anh giáo lý viên ngồi phía cuối phòng chậm rãi nói:

       - Con lại thấy đôi khi chính chúng ta cũng quá chú trọng đến việc dạy cho hết bài mà quên hỏi xem tuần qua các em sống thế nào. Có những em đến lớp mang theo nhiều nỗi buồn, nhưng mình chỉ nhìn thấy quyển sách giáo lý trên tay các em.

       Lành vẫn ngồi im. Đến lượt mình, cô chậm rãi nói:

       - Thưa cha và mọi người, điều làm con bận lòng nhất không phải bảng thống kê. Đó là một chiếc ghế trống. Lớp con có một em tên An đã nghỉ học gần một tháng. Con nhận ra... đến hôm nay con vẫn chưa biết vì sao em ấy nghỉ. Có những lần con định ghé nhà em, nhưng rồi lại tự nhủ để tuần sau cũng được. Có lúc con nghĩ chắc em chỉ lười học, rồi sẽ tự quay lại. Hôm nay nhìn lại, con thấy mình đã đoán nhiều hơn là lắng nghe.

       Lành ngồi xuống. Không một ai bình luận, không ai nói cô đúng hay sai, mọi người chỉ tiếp tục lắng nghe nhau.

       Sau vài phút thinh lặng nữa, cha Giuse mỉm cười:

       - Điều gì trong lời chia sẻ của người khác đã chạm đến anh chị em?

       Chị Hòa khẽ lên tiếng:

       - Dạ thưa cha và mọi người, khi nghe Lành nhắc đến chiếc ghế trống, con không còn nghĩ đến chuyện lớp nào nghỉ nhiều nữa. Con chỉ nghĩ đến một đứa trẻ đang mong có người đi tìm.

       Một anh giáo lý viên ngồi cuối phòng nói tiếp:

       - Dạ con thấy Chúa đang nhắc ban giáo lý chúng ta rằng điều quan trọng không phải là giữ đủ sĩ số, nhưng là không bỏ quên một em nào.

       Một chị giáo lý viên khác xúc động chia sẻ:

       - Con nhớ cách đây vài năm, lớp con cũng có một em nghỉ học liên tục. Lúc đầu con cứ nghĩ em ham chơi. Đến khi đến nhà mới biết mẹ em bệnh nặng, chiều nào em cũng phải ở nhà trông em nhỏ. Từ đó con tự nhủ sẽ cố gắng đừng vội kết luận khi chưa biết hết câu chuyện của các em.

       Một khoảng lặng nữa bao trùm căn phòng. Không ai nói thêm điều gì, nhưng nhiều ánh mắt đã lặng lẽ cúi xuống. Dường như mỗi người đều đang nhớ đến một “chiếc ghế trống” nào đó trong lớp của mình.

       Những lời chia sẻ ấy không hề hướng vào Lành, nhưng từng câu nói lại chạm đến trái tim cô. Cô chợt hiểu, bấy lâu nay mình bận dạy giáo án hơn là bận tìm hiểu các em.

        Cha Giuse nhìn mọi người rồi hỏi:

       - Sau khi lắng nghe nhau và lắng nghe Chúa, anh chị em thấy Người đang mời gọi chúng ta điều gì?

       Không ai trả lời ngay. Một khoảng lặng nữa lại bao phủ căn phòng. Cha Giuse không hối thúc. Ngài chỉ nhẹ nhàng đặt tay lên cuốn Kinh Thánh đang mở, như muốn nhắc mọi người rằng câu trả lời không nhất thiết phải đến thật nhanh, nhưng cần được sinh ra từ cầu nguyện và phân định. Trong bầu khí thinh lặng ấy, không còn ai bận tìm xem ý kiến nào đúng hơn ý kiến nào. Mỗi người chỉ lặng lẽ hồi tưởng những điều vừa nghe và tự hỏi Chúa Thánh Thần đang khơi lên nơi lòng mình điều gì. Dù mỗi người mang một thao thức khác nhau, tất cả dường như đều được dẫn về cùng một xác tín: không thể để bất cứ học viên nào bị bỏ lại phía sau. Rồi một cánh tay giơ lên:

       - Thưa cha và mọi người, con có ý này: Hay tuần này, mỗi giáo lý viên đến thăm những em nghỉ học lâu ngày ạ?

       - Dạ con đồng ý ạ – người khác nói thêm – Không phải để trách các em mà để biết các em đang cần gì. Có khi chỉ một lời hỏi thăm cũng đủ để các em biết rằng lớp giáo lý vẫn luôn chờ các em trở lại.

       Cha Giuse gật đầu:

       - Nếu đó là điều Chúa đang gợi lên trong lòng nhiều người, chúng ta cùng thực hiện.

***

       Chiều hôm sau, Lành lần theo địa chỉ trong sổ giáo lý đến nhà An.

       Con đường dẫn vào xóm nhỏ vẫn còn loang lổ những vũng nước sau cơn mưa. Hai bên đường, những bụi chuối đẫm nước khẽ lay theo gió. Lành vừa đi vừa nhớ đến buổi họp hôm qua. Mỗi bước chân như nhắc cô rằng hôm nay mình không chỉ đến vì trách nhiệm của một giáo lý viên, mà còn vì lời mời gọi của Chúa. Khi đi ngang khu chợ, cô vô tình nhìn thấy quán Internet mà mọi người đã nhắc đến hôm trước. Trong thoáng chốc, hình ảnh An ngồi trong quán lại hiện lên trong đầu cô. Cô khẽ tự hỏi: “Hay mọi người nói đúng?” Nhưng rồi cô lặng lẽ bước tiếp. Hôm nay cô không muốn tìm câu trả lời từ những lời kể nữa. Cô muốn nghe chính An nói. Ngôi nhà nhỏ nép cuối con ngõ. Lành gõ cửa nhưng không thấy động tĩnh. Sự im lặng này khiến lòng cô nặng trĩu. Một lúc sau, có người ra mở cửa, là mẹ An. Với vẻ ngạc nhiên bà mời Lành vào căn nhà đơn sơ chỉ vỏn vẹn vài món đồ cũ. 

         Vừa bước vào, ánh mắt Lành chợt dừng lại ở góc nhà. Chiếc cặp giáo lý của An vẫn được treo ngay ngắn trên vách. Mép cặp đã sờn, nhưng được lau sạch sẽ. Bên cạnh là quyển Kinh Thánh và cuốn sách giáo lý được bọc cẩn thận. Từ giữa những trang sách còn ló ra một tờ giấy ghi bài học của buổi Chúa Nhật cuối cùng em đến. Lành khựng lại.

       - Cha thằng bé vừa gặp tai nạn lao động, gia đình mất nguồn thu nhập. Mỗi chiều, An phải đi bán vé số phụ mẹ nên không còn đến lớp giáo lý. – Người phụ nữ ái ngại kể.

         Bà ngập ngừng một lúc rồi nói tiếp:

        - Có hôm trời mưa lớn, nó ghé vào quán Internet ngoài chợ ngồi nhờ một lúc cho tạnh rồi mới đi bán tiếp. Không biết ai nhìn thấy lại tưởng nó ham chơi. Về đến nhà, nó cứ ôm cuốn giáo lý rồi bảo: “Mẹ ơi, con sợ nghỉ lâu quá cô với các bạn nghĩ con bỏ học mất...” 

       Bà khẽ thở dài:

      - Mấy hôm trước tôi còn nghe người ta bảo nó chê học giáo lý. Nghe mà xót lắm. Tối nào đi bán về, nó cũng mở sách giáo lý ra học một mình. Có bữa nó còn hỏi tôi: “Mẹ ơi, tuần này lớp con học đến bài nào rồi?” Tôi biết nó nhớ lớp lắm, chỉ là hoàn cảnh không cho phép.

       Nghe từng lời, Lành thấy lòng mình chùng xuống. Cô nhớ lại những lần mình nghĩ An lười học, rồi tự trách bản thân đã quá vội vàng phán đoán. Có những nỗi vắng mặt mà chỉ khi bước đến gần, người ta mới hiểu được lý do. Đúng lúc ấy, An bước vào sân. Trên tay em vẫn còn xấp vé số chưa bán hết. Nhìn thấy người giáo lý viên dạy mình, cậu bối rối cúi đầu:

       - Con xin lỗi cô. Cô... cô cũng tưởng con bỏ lớp phải không?

       Em đứng khựng lại ở cửa, hai bàn tay nắm chặt xấp vé số đã nhăn góc. Một lúc lâu sau em mới lí nhí:

       - Thực sự con nhớ lớp lắm... nhưng con không biết phải làm sao. – An cúi xuống nhìn đôi dép đã sờn gót, như ngại ngùng không dám nhìn thẳng vào cô giáo lý viên. Em sợ mình đã nghỉ quá lâu, sợ các bạn quên mình, sợ không còn chỗ trong lớp nữa.

       Lành không hỏi vì sao em nghỉ học. Cô chỉ mỉm cười:

       - An à, cả lớp vẫn chừa chiếc ghế của con đó. 

       An ngước nhìn cô. Ánh mắt em như muốn hỏi liệu mình còn được đón nhận hay không. Lành khẽ đặt tay lên vai em:

       - Không ai trách con cả, các bạn vẫn nhắc đến con. Khi nào có thể, con cứ trở về. Lớp mình luôn chờ con.

       Đôi mắt An đỏ hoe. Em khẽ gật đầu, môi mím chặt để kìm nước mắt. Người mẹ đứng bên cạnh cũng lặng lẽ quay đi lau mắt. Trong khoảnh khắc ấy, Lành hiểu rằng đôi khi một lời cảm thông còn quý hơn rất nhiều lời trách móc.

***

       Một tuần sau, trong giờ điểm danh, khi vừa đọc đến tên An, Lành mỉm cười khi nghe tiếng đáp:

       - Dạ, có con! – An đi từ cửa vào, hơi thở còn gấp.

       Chiếc ghế cuối lớp đã có người ngồi trở lại. Cả lớp mỉm cười với An. Có bạn còn đứng lên kéo ghế giúp em và khẽ nói: 

       - Lâu rồi mới thấy cậu. 

       Cả lớp lại tiếp tục giờ học. Tiếng đọc bài, tiếng lật sách, tiếng cười khe khẽ của các em vang lên thân thuộc như chưa từng có khoảng trống nào. 

       Tiếng chuông nhà thờ ngân lên báo giờ kinh chiều. Lành nhìn về chiếc ghế cuối lớp. Hôm nay chiếc ghế ấy đã không còn trống.  Cô khẽ mỉm cười. Cô chợt hiểu, điều được lấp đầy không chỉ là một chỗ ngồi trong lớp giáo lý, mà còn là khoảng cách do những lời phán đoán vội vàng đã tạo nên. Thiên Chúa không bắt đầu bằng những lời trách cứ, nhưng bằng một khoảng lặng để con người biết lắng nghe, rồi can đảm bước đi tìm nhau.