Tất cả bột dậy men

Thứ Hai Tuần XVII – Mùa Thường Niên
Xh 32,15-24.30-34; Mt 13,31-35 

Bài Tin Mừng hôm nay, dụ ngôn về men và bột, như một lời mời gọi sâu sắc, mở ra cho chúng ta những suy tư về sứ mạng loan báo Tin Mừng trong thế giới đương đại. Một người phụ nữ đã lấy men trộn vào ba đấu bột, và cả khối bột ấy đều dậy men. Đây không chỉ là một hình ảnh đơn thuần về sự phát triển của Nước Trời, mà còn là một minh họa sống động cho việc hội nhập văn hóa – một thách đố lớn lao, nhưng cũng đầy hứa hẹn, của Giáo hội trong thời đại chúng ta.

Hội nhập văn hóa, một khái niệm không ngừng được thảo luận và đặt ra nhiều câu hỏi trong công cuộc truyền giáo. Làm thế nào để Tin Mừng, vốn mang trong mình một chân lý phổ quát và siêu việt, có thể bén rễ sâu trong lòng mỗi nền văn hóa cụ thể, mà không làm mất đi bản chất của nó? Ngược lại, làm thế nào để những giá trị tốt đẹp, những tinh hoa của văn hóa bản địa có thể được nâng đỡ, được biến đổi và trở thành những phương tiện hữu hiệu để sống Tin Mừng một cách trọn vẹn hơn? Đây là một hành trình đòi hỏi không chỉ trí tuệ uyên thâm mà còn là một tình yêu quảng đại, một sự kiên nhẫn vượt thời gian.

Trong bối cảnh ấy, gương của cha Matteo Ricci, vị tu sĩ Dòng Tên lừng danh, trở thành một điểm tựa quý giá cho chúng ta. Nhân dịp kỷ niệm 400 năm ngày ngài qua đời, Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI đã đặc biệt vinh danh công lao của cha. Với một thiện cảm sâu sắc đối với văn hóa và tôn giáo Trung Hoa, cha Matteo Ricci đã không ngừng nỗ lực để Tin Mừng có thể hòa mình vào dòng chảy truyền thống của mảnh đất này. Ngài không đến để phá bỏ, mà để bổ sung, để làm phong phú thêm những nét đẹp đã có. Cha Matteo không chỉ là một nhà truyền giáo, mà còn là một học giả uyên bác, một nho gia hiểu biết tường tận Khổng giáo. Chính sự am hiểu sâu sắc ấy đã giúp ngài có thể chấp nhận việc cúi mình tôn kính Khổng Tử và các bậc tổ tiên, một hành động mà nhiều người đương thời có thể coi là mâu thuẫn với niềm tin Kitô giáo.

Hơn thế nữa, cha Matteo Ricci còn dùng kiến thức khoa học của mình để phục vụ. Ông là người đầu tiên vẽ bản đồ thế giới với Trung Hoa nằm ở vị trí trung tâm, một hành động thể hiện sự tôn trọng và đồng cảm sâu sắc với nền văn minh mà ông đang dấn thân. Mười năm cuối đời sống tại Bắc Kinh, cha đã viết sách biện giáo, kết giao với nhiều học giả trong triều đình và dần dần đưa họ đến với Kitô giáo. Cách truyền giáo của cha Matteo Ricci không ồn ào, không phô trương, mà thấm đẫm sự kiên nhẫn, lòng thấu hiểu và tình yêu thương, giống như cách men được trộn vào bột.

Dụ ngôn về men và bột mà Đức Giêsu kể cho chúng ta nghe hôm nay thực sự rất gần gũi với cách làm của cha Matteo Ricci. Ba đấu bột, một khối lượng rất lớn, khoảng 50 ký bột, đủ để làm bánh cho cả trăm người ăn. Điều đáng chú ý ở đây là quá trình trộn men vào bột. Một lượng men nhỏ bé được người phụ nữ trộn đều với khối bột khổng lồ. Đây là một công việc vất vả, đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên trì, được thực hiện hoàn toàn bằng tay. Khi đã được trộn nhuyễn, ta không còn phân biệt được đâu là men, đâu là bột nữa. Men dường như biến mất, hòa tan vào khối bột.

Tuy nhiên, chính sự biến mất tạm thời ấy lại là tiền đề cho một sự biến đổi kỳ diệu. Quy trình lên men đòi hỏi thời gian, và trong thời gian đó, men âm thầm phát huy sức mạnh tiềm ẩn của nó. Dần dần, cả khối bột bắt đầu dậy men, nở ra, phồng lên. Chỉ đến lúc ấy, ta mới thực sự nhận ra sự hiện diện ẩn dấu và tác động mạnh mẽ của men trong bột. Khi chúng ta thưởng thức những tấm bánh thơm ngon, chẳng ai nhìn thấy men nữa, bởi vì men đã hoàn toàn biến đổi, trở thành một phần không thể tách rời của chiếc bánh. Nhưng nếu không có men, thì cũng chẳng thể có được những tấm bánh ấy.

Đức Giêsu dùng dụ ngôn này để nói về Nước Trời. Khởi đầu, Nước Trời có vẻ nhỏ bé, khiêm tốn, chỉ là một hạt cải bé tí hon, một nhúm men nhỏ bé. Nhưng với thời gian, với sự kiên trì và tác động âm thầm, nó sẽ lan tỏa, phát triển và gây nên một ảnh hưởng lớn lao, tốt lành. Điều này đặc biệt đúng với tình hình Giáo hội Công giáo tại Việt Nam. Tỷ lệ người Công giáo tại Việt Nam không đông, chỉ là một lượng men nhỏ bé trong một biển bột lớn lao của dân tộc.

Thế nhưng, nếu chúng ta, những người Công giáo Việt Nam, biết khiêm tốn hiện diện và phục vụ giữa lòng dân tộc mình, biết tôn trọng những giá trị văn hóa và tâm linh cao đẹp của đồng bào, chúng ta hoàn toàn có hy vọng làm cho khuôn mặt của Công giáo trở nên phong phú hơn, dễ mến hơn và hấp dẫn hơn. Giống như men phải chấp nhận bị chôn vùi, biến mất trong đống bột, chúng ta cũng phải sẵn sàng hòa mình vào mọi nơi, mọi ngành nghề, mọi lĩnh vực nghiên cứu của xã hội. Không phải để đánh mất căn tính của mình, mà để trở thành một phần của cộng đồng, để lan tỏa những giá trị Tin Mừng một cách tự nhiên, hữu cơ.

Tuy nhiên, chúng ta cũng phải kiên nhẫn chờ đợi men phát huy tác dụng. Sứ mạng truyền giáo không phải là một cuộc đua tranh giành số lượng, không phải là một công trình mang lại kết quả tức thì. Nó đòi hỏi sự bền bỉ, lòng tin và một cái nhìn dài hạn. Nếu chúng ta không làm cho đất nước này trở thành một tấm bánh thơm ngon hơn, nếu môi trường chúng ta đang sống, đang làm việc không có gì tiến bộ, không công bằng hơn, huynh đệ hơn, hạnh phúc hơn, trong sạch hơn… thì có lẽ, chúng ta cần phải tự vấn lương tâm mình: liệu chúng ta có còn là thứ men tốt không?

Việc là men giữa đời đòi hỏi chúng ta phải không ngừng biến đổi chính mình, phải liên tục thanh luyện để trở nên tinh tuyền hơn, hiệu quả hơn. Men không chỉ làm bột nở ra, mà còn làm cho bột trở nên xốp, thơm ngon hơn. Cũng vậy, sự hiện diện của người Công giáo giữa lòng xã hội phải mang lại những giá trị tích cực, phải làm cho cuộc sống của những người xung quanh trở nên tốt đẹp hơn, nhân văn hơn.

Dụ ngôn men và bột là một lời nhắc nhở mạnh mẽ về sức mạnh của những điều nhỏ bé, về sự cần thiết của sự khiêm tốn và kiên nhẫn trong sứ mạng loan báo Tin Mừng. Chúng ta được mời gọi trở thành men giữa đời, không phải bằng sự nổi trội hay phô trương, mà bằng sự hiện diện âm thầm, khiêm tốn nhưng đầy tình yêu thương và sự phục vụ. Hãy để cuộc sống của chúng ta, cách chúng ta đối xử với nhau và với thế giới, trở thành thứ men làm dậy men cả khối bột khổng lồ của xã hội, để Nước Trời ngày càng hiển hiện rõ nét hơn trong cuộc sống của chúng ta và của những người xung quanh.

Ước gì Lời Chúa hôm nay soi sáng và hướng dẫn chúng ta trên hành trình trở thành những người men tốt lành, góp phần làm cho thế giới này ngày càng trở nên một “tấm bánh thơm ngon” hơn trong mắt Thiên Chúa. Amen.