Dấu lạ Giona: Lời kêu gọi sám hối

Cuộc đời công khai của Đức Giêsu tràn ngập những phép lạ. Ngài đã chữa lành bệnh tật, xua trừ ma quỷ, biến nước thành rượu, và thậm chí làm cho người chết sống lại. Những dấu lạ phi thường này lẽ ra phải đủ để khơi dậy niềm tin nơi những người chứng kiến. Thế nhưng, bài Tin Mừng hôm nay lại thuật lại một đòi hỏi tưởng chừng như vô lý từ phía những người Pha-ri-sêu và kinh sư: “Chúng tôi muốn thấy Thầy làm một dấu lạ.”

Đây không phải là một yêu cầu xuất phát từ lòng khao khát chân thành muốn tìm kiếm chân lý hay củng cố đức tin. Ngược lại, đó là một lời thách thức đầy nghi ngờ, một đòi hỏi nhằm kiểm chứng quyền năng của Đức Giêsu theo ý muốn của họ, hoặc tệ hơn, là một cái cớ để bác bỏ Ngài. Trong bối cảnh đó, Đức Giêsu đã đưa ra một câu trả lời vừa thẳng thắn, vừa mang tính tiên tri sâu sắc: “Thế hệ hung ác gian dâm đòi một dấu lạ! Nhưng sẽ không cho dấu lạ nào, trừ dấu lạ tiên tri Giona.” (Mt 12,39).

Lời tuyên bố này của Đức Giêsu là một sự lên án mạnh mẽ đối với thái độ của thế hệ bấy giờ. Ngài gọi họ là “thế hệ hung ác gian dâm”. “Gian dâm” ở đây không chỉ ám chỉ tội lỗi về thể xác, mà còn là sự bất trung về mặt tâm linh đối với Thiên Chúa. Họ đã có đủ dấu lạ rồi, nhưng trái tim họ vẫn chai đá, không muốn nhận ra Đấng Mêsia đang ở giữa họ. Và dấu lạ duy nhất Ngài sẽ ban, lại là một dấu lạ đòi hỏi niềm tin sâu sắc hơn bất kỳ phép lạ nào họ từng chứng kiến: dấu lạ Giona.

Để giải thích “dấu lạ Giona”, Đức Giêsu nói: “Cũng như xưa tiên tri Giona ở trong bụng cá ba đêm ngày thế nào, thì Con Người cũng sẽ ở trong lòng đất ba đêm ngày như vậy.” (Mt 12,40). Đây là một lời tiên tri rõ ràng về cái chết và sự phục sinh của chính Ngài.

Câu chuyện về tiên tri Giona là một trong những câu chuyện nổi tiếng trong Cựu Ước. Giona được Thiên Chúa sai đến thành Ni-ni-vê, một thành phố ngoại giáo đầy tội lỗi, để rao giảng lời sám hối. Nhưng Giona đã từ chối, cố gắng chạy trốn khỏi Thiên Chúa, và cuối cùng bị một con cá lớn nuốt chửng. Ông ở trong bụng cá ba ngày ba đêm trước khi được nhả ra bờ. Sau đó, ông miễn cưỡng đi đến Ni-ni-vê và rao giảng. Điều kỳ diệu là dân thành Ni-ni-vê, dù là dân ngoại, đã tin lời Giona, ăn năn sám hối, và được Thiên Chúa tha thứ.

Hình ảnh Giona trong bụng cá ba ngày ba đêm là một sự ám chỉ trực tiếp đến việc Đức Giêsu sẽ trải qua cái chết, bị chôn trong lòng đất (mồ), và phục sinh vào ngày thứ ba. Đây là dấu lạ lớn nhất, nhưng cũng là dấu lạ khó tin nhất đối với con người. Nó không phải là một phép lạ gây kinh ngạc tức thì như chữa bệnh hay xua quỷ, mà là một mầu nhiệm vượt quá sự hiểu biết và kỳ vọng của con người.

Đối với những người đòi dấu lạ, Đức Giêsu không cho họ một màn trình diễn phô trương. Ngài cho họ thấy dấu lạ về chính cuộc đời và sứ mạng của Ngài: một sứ mạng kết thúc bằng cái chết và được vinh quang bằng sự phục sinh. Đây không chỉ là dấu lạ cho thế hệ bấy giờ, mà là dấu lạ vĩnh cửu cho mọi thế hệ.

Dấu lạ Giona đòi hỏi niềm tin sâu sắc, bởi vì nó mời gọi con người tin vào Đấng đã chết và sống lại, Đấng đã chiến thắng sự chết và ban cho nhân loại hy vọng vào sự sống vĩnh cửu. Đây là một dấu lạ vượt lên trên mọi dấu lạ vật chất, một dấu lạ liên quan trực tiếp đến ơn cứu độ của con người.

Để nhấn mạnh sự cứng lòng của thế hệ đương thời, Đức Giêsu đưa ra hai ví dụ từ lịch sử, cho thấy những người dân ngoại lại có thái độ tốt hơn, dễ dàng đón nhận lời mời gọi của Thiên Chúa hơn chính dân tộc được Thiên Chúa tuyển chọn.

Đức Giêsu nói: “Tới ngày phán xét, dân thành Ninivê sẽ chỗi dậy cùng với thế hệ này và lên án nó, vì họ đã nghe lời tiên tri Giona mà sám hối tội lỗi, nhưng đây có Đấng cao trọng hơn Giona.” (Mt 12,41).

Dân thành Ni-ni-vê là dân ngoại, nổi tiếng về sự ác độc và tội lỗi. Khi Giona đến rao giảng, ông chỉ nói những lời đơn giản và có phần miễn cưỡng (ông chỉ rao giảng đúng một câu “Còn bốn mươi ngày nữa, Ni-ni-vê sẽ bị phá đổ!”). Thế mà, toàn dân thành Ni-ni-vê, từ vua đến dân thường, đều đã tin lời ông, ăn năn sám hối, mặc áo vải thô, rắc tro lên đầu, và được Thiên Chúa tha thứ.

Còn thế hệ của Đức Giêsu thì sao? Họ là dân được Thiên Chúa tuyển chọn, được hưởng lời hứa, được tiếp xúc với các ngôn sứ và luật Môsê. Họ đã được chứng kiến vô số phép lạ phi thường từ chính Đức Giêsu, nghe Lời của Ngài, một Lời đầy quyền năng và yêu thương. Thế nhưng, họ lại không tin, không sám hối, và thậm chí còn đòi hỏi thêm dấu lạ. Chính sự tương phản này sẽ là bằng chứng để dân Ni-ni-vê, trong ngày phán xét, chỗi dậy và lên án sự cứng lòng của thế hệ Đức Giêsu. Bởi vì, Đấng đang ở giữa họ, là Đức Giêsu, “có Đấng cao trọng hơn Giona”, Đấng là Ngôi Lời Thiên Chúa, là hiện thân của sự thật và tình yêu.

Tương tự, Đức Giêsu nói tiếp: “Đến ngày phán xét, nữ hoàng phương nam sẽ chỗi dậy cùng với thế hệ này và lên án nó: vì bà từ biên thuỳ trái đất đã đến nghe lời khôn ngoan của vua Salomon, nhưng đây có Đấng cao trọng hơn Salomon.” (Mt 12,42).

Nữ hoàng phương nam (nữ hoàng Sê-ba), cũng là một người dân ngoại, đã không ngần ngại vượt qua một chặng đường dài, từ biên thùy trái đất, để đến nghe lời khôn ngoan của vua Sa-lô-môn, một vị vua được nổi tiếng về sự khôn ngoan và giàu có. Bà đã tìm kiếm sự khôn ngoan, và bà đã tìm thấy. Sự sẵn sàng của bà để đi xa, để lắng nghe, và để thừa nhận sự khôn ngoan của người khác là một minh chứng cho lòng khao khát chân lý của bà.

Nhưng thế hệ của Đức Giêsu thì sao? Họ có Đấng cao trọng hơn Sa-lô-môn, chính là Đức Giêsu, hiện thân của Khôn Ngoan Thiên Chúa. Ngài không chỉ ban lời khôn ngoan mà còn là Khôn Ngoan nhập thể. Thế mà họ lại từ chối lắng nghe, từ chối tin vào Ngài. Sự thiếu lòng khao khát chân lý và sự cứng lòng của họ sẽ bị nữ hoàng phương nam lên án trong ngày phán xét.

Lời quở trách của Đức Giêsu đối với “thế hệ hung ác gian dâm” không chỉ dành cho những người Pha-ri-sêu và kinh sư thời bấy giờ, mà còn là một lời cảnh tỉnh mạnh mẽ cho mỗi người chúng ta hôm nay.

Ngày nay, chúng ta có thể không đòi hỏi Đức Giêsu làm phép lạ nhãn tiền như biến nước thành rượu hay hóa bánh ra nhiều. Nhưng chúng ta có đang đòi hỏi những “dấu lạ” khác không? Có thể đó là những dấu lạ về sự giàu có, thành công, quyền lực, hay một cuộc sống không đau khổ. Chúng ta có đang tìm kiếm những “phép lạ” vật chất để củng cố đức tin của mình, thay vì tin vào chính Lời Chúa và dấu lạ Giona – tức là mầu nhiệm thập giá và phục sinh của Ngài?

Một số người có thể đòi hỏi “dấu lạ” về việc Thiên Chúa phải đáp ứng mọi lời cầu xin của họ ngay lập tức, theo ý họ, để họ tin vào Ngài. Khi gặp khó khăn, đau khổ, họ dễ dàng than trách Chúa, nghi ngờ sự hiện hữu hay tình yêu của Ngài, thay vì nhìn vào thập giá như dấu lạ tối thượng của tình yêu và sự cứu chuộc.

Khái niệm “gian dâm” tâm linh vẫn còn rất phù hợp với thời đại chúng ta. Đó là sự bất trung với Thiên Chúa, khi chúng ta đặt những thần tượng khác lên trên Ngài: tiền bạc, danh vọng, quyền lực, hưởng thụ, công nghệ, hay thậm chí là những ý kiến cá nhân, những triết lý thế gian. Chúng ta có thể vẫn đi lễ, đọc kinh, nhưng tâm hồn lại hướng về những giá trị của thế gian, thỏa hiệp với tội lỗi, không muốn sám hối và đổi đời. Đó là một hình thức “gian dâm” thiêng liêng, làm chia cắt trái tim chúng ta khỏi Thiên Chúa.

Những dân ngoại như dân Ni-ni-vê và nữ hoàng phương nam đã cho chúng ta một bài học sâu sắc về sự khiêm tốn và lòng khao khát chân lý. Họ đã sẵn sàng tin vào lời giảng đơn sơ, sẵn sàng đi xa để tìm kiếm sự khôn ngoan, và quan trọng nhất là họ đã sám hối.

Còn chúng ta thì sao? Chúng ta, những người Kitô hữu, được ban cho một ân sủng lớn lao: Đức Giêsu Kitô, Đấng cao trọng hơn Giona và Sa-lô-môn, đã hiện diện giữa chúng ta, qua Lời Ngài trong Thánh Kinh, qua Bí tích Thánh Thể, qua cộng đoàn Giáo hội. Chúng ta được nghe Lời Chúa giảng giải mỗi tuần, được rước Mình Máu Chúa, được đón nhận các Bí tích. Liệu chúng ta có đang đáp lại những ân sủng này bằng một tấm lòng khiêm tốn, khao khát sám hối và tìm kiếm chân lý không? Hay chúng ta cũng đang rơi vào sự cứng lòng, tự mãn, đòi hỏi thêm “dấu lạ” trong khi đã nhận được quá nhiều?

Dấu lạ Giona, cái chết và sự phục sinh của Đức Giêsu, là lời kêu gọi tối hậu cho mỗi người chúng ta.

Giống như Giona đã trải qua cái chết trong bụng cá để được tái sinh và thực hiện sứ mạng, chúng ta cũng được mời gọi chết đi cho cái tôi cũ, cho những tham vọng ích kỷ, cho những thói quen tội lỗi. Đó là một sự “ở trong lòng đất” của sự sám hối, để rồi được sống lại một đời sống mới trong Đức Kitô. Dấu lạ Giona không phải là một màn trình diễn bên ngoài, mà là một sự biến đổi nội tâm sâu sắc, một cuộc hoán cải triệt để.

Sám hối không chỉ là hối tiếc tội lỗi, mà là quay lưng lại với tội lỗi và hướng trọn vẹn về Thiên Chúa. Nó đòi hỏi một sự thay đổi trong suy nghĩ, trong thái độ, và trong hành động. Chỉ khi chúng ta thực sự sám hối, chúng ta mới có thể đón nhận ơn tha thứ và sống trọn vẹn Tin Mừng.

Hãy nhận ra rằng chúng ta có Đấng cao trọng hơn Giona (Đấng đã mời gọi dân Ni-ni-vê sám hối) và Đấng cao trọng hơn Sa-lô-môn (Đấng là hiện thân của sự khôn ngoan). Đức Giêsu không chỉ là một tiên tri, một thầy dạy khôn ngoan, mà Ngài chính là Ngôi Lời Thiên Chúa, là Chân Lý và Sự Sống. Ngài là Đấng đã mặc khải trọn vẹn khuôn mặt của Thiên Chúa tình yêu.

Bài Tin Mừng hôm nay là một lời cảnh tỉnh mạnh mẽ để chúng ta không rơi vào sự cứng lòng của thế hệ “gian dâm” thời Đức Giêsu. Đừng đòi hỏi thêm dấu lạ khi chúng ta đã nhận được dấu lạ tối thượng là chính Đức Giêsu Kitô, Đấng đã chết và sống lại vì chúng ta.

Hãy mở lòng ra, khiêm tốn đón nhận Lời Chúa và dấu lạ Giona vào trong cuộc đời mình. Hãy sám hối những tội lỗi, những bất trung, những sự “gian dâm” tâm linh của chúng ta. Hãy khao khát chân lý và sự khôn ngoan của Chúa hơn mọi thứ khác trên đời.

Nguyện xin Chúa Giêsu, Đấng là dấu lạ Giona, ban cho mỗi người chúng ta một trái tim biết sám hối, một tâm hồn khiêm tốn như dân Ni-ni-vê, và một lòng khao khát chân lý như nữ hoàng phương nam. Xin cho chúng ta biết nhận ra Ngài là Đấng cao trọng hơn tất cả, và biết sống theo lời Ngài dạy để xứng đáng với ơn cứu độ mà Ngài đã ban.