Tham vọng và hy vọng

CHÚA NHẬT XVIII THƯỜNG NIÊN NĂM C

Gv 1,2; 2,21-23; Cl 3,1-5.9-11; Lc 12,13-21

Sống là hy vọng, nhưng đừng tham vọng. Hy vọng là năng động lực hướng chúng ta tới những điều tốt đẹp hơn, cao thượng hơn, thiện lành hơn, trong khi tham vọng lại trở thành động cơ thúc đẩy chủng ta tới sự tích trữ, ích kỷ, chiếm hữu.  Nếu như hy vọng là “đôi cánh giúp tâm bay cao, vươn tới những điều tốt đẹp hơn”, thì tham vọng là “ngọn lửa thiêu rụi trong tim” khiến con người sống như con thiêu thân để đạt tới mục tiêu của mình.
Phụng vụ Lời Chúa hôm nay soi sáng cho chúng ta con đường hy vọng mà không tham vọng. Đó là nhận biết tính phù vân và hư không của thế gian, xa tránh thói tham lam và biết làm giàu trước mặt Thiên Chúa.

Tất cả chỉ là phù vân
Bài đọc I trích sách Giảng viên, dạy chúng ta một chân lý căn bản trong cuộc sống: tính phù vân của thế gian, “phù vân, quả là phù vân… tất cả chỉ là phù vân”. Chữ “phù vân” (הבל hebel) có thể được dịch là “hư không”, “phù phiếm”, “vô nghĩa”, “rỗng tuếch”… nguyên nghĩa là “hơi thở”, “làn gió” thoáng qua… được dùng 37 lần trong sách Giảng viên và 7 lần trong đoạn trích này. Với sự minh triết, tác giả chỉ cho chúng ta thấy, mọi sự trên đời cũng tựa áng mây trôi, tựa làn khói nhẹ, nay còn mai mất. Cuộc đời bể dâu, vật đổi sao dời. Vì thế, thật thiếu khôn ngoan nếu con người ta dành hết đời mình cho những sự đời tạm này. Trần gian là quán trọ, chúng ta là lữ khách hành hương tiến về Nhà Cha, về Quê Trời.
Trong thực tế, rất nhiều khi chúng ta lầm lẫn quán trọ với nhà, nhầm lẫn đất khách với quê hương, nhầm lẫn tham vọng là hy vọng. Hiểu sự phù vân của thế gian, con người minh mẫn hơn để không đi vào vòng luẩn quẩn của những tham vọng: tuổi trẻ bán sức khỏe kiểm tiền, tuổi già dùng tiền của để mua sức khỏe! Hiểu sự phù vân của thế gian, lòng chúng ta sẽ được giải thoát khỏi những tham vọng không đáy (nhân dục vô nhai) mà thanh thảnh tự do tìm kiếm những giá trị vĩnh cửu.

Coi chừng mọi thứ tham lam
Tham lam là ước muốn một cách vô độ và bất chính những điều không phải của chúng ta hay điều thuộc về tha nhân hoặc mắc nợ họ. Tật xấu này gây ra xáo trộn, nảy sinh ganh tỵ, tức là buồn bực tức tối khi thấy người khác có của cải hoặc có nhiều hơn mình (x. GLHTCG 2535 tt). Vì thế, tham lam thường dẫn đến độc ác, là “cội rễ sinh ra mọi điều ác, thậm chí lạc xa đức tin và đớn đau xâu xé” (x. 1 Tm 6,10), là cạm bẫy nhiều người rất dễ rơi vào. Chính vì nguy cơ khó lường như thế, trong bài Tin Mừng, Chúa Giêsu đã nhấn mạnh khi dùng hai động từ “phải coi chừng” và “phải giữ mình”… để cảnh báo một điều hệ trọng rất đáng chú ý: xa tránh “mọi thứ” tham lam.
Ai trong chúng ta cũng biết được sức hút của đồng tiền. Người ta gọi là “ma lực” của đồng tiền là vì vậy. Người đời hôm nay hay truyền miệng câu: “Cái gì không mua được bằng tiền, thì mua được bằng rất nhiều tiền”! Lối suy nghĩ này thật nguy hiềm vì “kẻ nào nghĩ rằng tiền có thể làm được tất cả thì rất có thể sẽ làm tất cả vì tiền!”. Thực ra, cuộc sống cần đến tiền của. Tiền của giúp chúng ta có cơm để ăn, có áo để mặc, có nhà để ở, có trường để học, có nơi để hội họp, thờ phượng, có phương tiện để chia sẻ, giúp đỡ… Tuy nhiên, cũng như “ăn để sống chứ không phải sống để ăn”, tiền bạc để phục vụ sự sống chứ không ngược lại. Sẽ là tai hại và thiếu khôn ngoan nếu chúng ta lấy tiền bạc làm mục đích hoặc bảo đảm cho cuộc đời mình: “Hỡi kẻ ngu dại, đêm nay người ta sẽ đòi linh hồn ngươi, thế thì những của ngươi tích trữ sẽ để lại cho ai?”.

Làm giàu trước mặt Thiên Chúa
Anh nhà giàu trong Tin Mừng không bị lên án vì anh ta làm ăn bất chính hay tiêu xài hoang phí. Anh tạ bị khiển trách vì “chỉ lo tích trữ của cải mà không lo làm giàu trước mặt Thiên Chúa”!  Sự tham lam dẫn đến ích kỷ, mê muội và lệ thuộc vào tiền của. Tiền của trở thành mục đích sống, thành ông chủ, thậm chí trở thành thần tượng để tôn thờ, tức là trở thành ngẫu tượng. Trong bài đọc II (Cl 3,1-5.9-11), thánh Phaolô nói “tham lam cũng là thờ ngẫu tượng” là vì vậy. Chính vì thế, thánh nhân kêu gọi chúng ta “hãy hướng lòng trí về những gì thuộc thượng giới, chứ đừng chú tâm vào những gì thuộc hạ giới”, nghĩa là hãy lo làm giàu trước mặt Thiên Chúa, bằng cách triệt hạ những gì thuộc hạ giới (gian dâm, ô uế, đam mê xấu, ước muốn xấu và tham lam) và mặc lấy con người mới hằng được đổi mới theo hình ảnh Đấng Tạo Hóa.
Trong cuộc sống đề cao giá trị vật chất hôm nay, khi “vật chất quyết định ý thức”, “đồng tiền là tiên là phật”, kinh tế “là thước đo” phát triển… thì nhiều khi giá trị tinh thần và tôn giáo cũng bị ảnh hưởng hậu quả. Ở mức độ tập thể, chúng ta nghe thấy những kiểu nói nhuốm mùi tiền: “du lịch tâm linh”, “kinh doanh tâm linh”...; ở cấp độ cá nhân, chúng ta thấy lòng người ra nặng nề rất nhiều về vật chất và ngày càng xao lãng thực hành đức tin. Tình trạng bỏ lễ Chúa Nhật, bỏ học giáo lý, lý thân ly dị gia tăng, giảm sút ơn gọi tu trì… là những dấu hiệu cho thấy điều đó. 

*****

Như vậy, phụng vụ Lời Chúa hôm nay kêu mời chúng ta hãy ra khỏi những tham vọng để xây dựng niềm hy vọng đích thực. Niềm hy vọng ấy đòi hỏi chúng ta nhìn nhận tính phù vân của trần thế, để tỉnh thức giữ mình khỏi mọi thứ tham lam và tích cực làm giàu trước mặt Thiên Chúa bằng đời sống nỗ lực công chính và yêu thương.
Trong bài giảng lễ Dầu năm 2022, ĐTC. Phanxicô đã lưu ý chúng ta về “ba không gian của việc tôn thờ ngẫu tượng ẩn giấu”: tính trần thế khoác áo thiêng liêng, đề cao con số thống kê, chủ nghĩa duy chức năng và hiệu suất. Ngài mời gọi chúng ta đến với Chúa Giêsu và học hỏi Thánh Giuse, “người cha thuần khiết nhất và không có thần tượng ẩn giấu, giải thoát chúng ta khỏi mọi ham muốn chiếm hữu” và “ban cho chúng ta ân sủng kiên trì trong công việc phân định những thần tượng này mà thường chúng ta che giấu hoặc nó lẩn trốn” để chúng ta luôn sáng suốt chọn lựa làm theo ý Chúa[1].
Lạy Chúa, Chúa đã tạo dựng nên vũ trụ này để chúng con hưởng dùng mà tôn vinh Chúa và đạt tới hạnh phúc vĩnh cửu. Xin Chúa giúp chúng con tránh xa mọi thứ tham vọng làm chúng con lạc xa đường ngay nẻo chính. Xin dạy chúng con luôn biết vững lòng “mong đợi niềm hy vọng hồng phúc và ngày trở lại của Chúa Giêsu Kitô, Đấng Cứu Độ chúng con” Amen.