Từ “pháo đài chống ma tuy đến cộng đoàn thừa sai”: cùng bảo vệ sự sống và xây dựng bình an

Trên đường về nhà, tôi bắt gặp một khẩu hiệu: “Mỗi người dân là một chiến sĩ, mỗi gia đình là một trận địa, mỗi địa phương là một pháo đài trong phòng, chống ma túy”. Nó gợi lên tinh thần cảnh giác và trách nhiệm chung trước một hiểm họa xã hội. Bỗng tôi nhớ đến các đường hướng mục vụ được nêu cho các năm 2026–2028. Các đường hướng đó lại mở ra một chiều kích rộng hơn: “Mỗi Kitô hữu là một môn đệ thừa sai; mỗi cộng đoàn là một cộng đoàn thừa sai; và Hội Thánh tại Việt Nam cùng lên đường thi hành sứ mạng”. Hai hướng đi có thể gặp nhau ở trách nhiệm bảo vệ con người, gia đình và cộng đồng, nhưng chúng không đồng nhất: phòng chống ma túy chủ yếu ngăn chặn điều gây hại, còn sứ mạng Kitô giáo còn mời gọi chủ động loan báo Tin Mừng để làm cho điều thiện nảy nở.

Từ trách nhiệm chung đến sự hiện diện thừa sai

Cả hai cách diễn đạt đều không xem một vấn đề lớn là việc của riêng ai. Khẩu hiệu chống ma túy đặt trách nhiệm nơi từng người, từng gia đình và từng địa phương. Đường hướng mục vụ cũng trải rộng từ người tín hữu đến cộng đoàn và toàn thể Hội Thánh. Hội Thánh nhìn việc truyền giáo là trách nhiệm của mọi người đã lãnh nhận các bí tích khai tâm Kitô giáo; mỗi người phục vụ theo ơn gọi và vai trò riêng, trong sự hiệp thông với nhau (Acta Apostolicae Sedis: Số 11).

Điều này gợi ra một tương đồng quan trọng: một xã hội lành mạnh không thể chỉ dựa vào một cơ quan hay một nhóm chuyên trách. Nó cần những con người có trách nhiệm, những gia đình biết chăm sóc và giáo dục, và những cộng đồng biết cùng nhau hành động. Trong nhãn quan Kitô giáo, gia đình không chỉ là nơi tránh khỏi điều xấu, nhưng còn là nơi học sống yêu thương, chia sẻ và trao truyền đức tin; cha mẹ, ông bà và các thành viên khác có thể là những người đầu tiên làm chứng cho đức tin trong gia đình (Acta Apostolicae Sedis: Số 11).

Tuy nhiên, hình ảnh “chiến sĩ”, “trận địa”, “pháo đài” cần được hiểu đúng giới hạn. Đó là ngôn ngữ nhấn mạnh sự quyết tâm trước hiểm họa, nhưng nếu dùng thiếu thận trọng, nó có thể khiến ta nhìn người liên quan đến ma túy chỉ như đối tượng phải loại trừ. Cái ác và hành vi gây hại cần được ngăn chặn; nhưng con người vẫn giữ phẩm giá và cần được nhìn nhận như người có thể cần được giúp đỡ, bảo vệ và phục hồi. Tinh thần thừa sai không phải là đứng ngoài để phán xét, nhưng đi đến với con người bằng sự gần gũi, lòng thương xót và những việc làm nâng đỡ (Acta Apostolicae Sedis: Số 5).

Mục vụ không chỉ ngăn điều xấu, mà còn vun trồng điều thiện

Phòng chống ma túy là việc cần thiết. Nhưng một cộng đồng không thể chỉ đặt mục tiêu “không có ma túy” mà bỏ qua những điều kiện giúp con người sống có ý nghĩa, được yêu thương và có hy vọng. Nếu chỉ dựng hàng rào ngăn nguy cơ mà không kiến tạo môi trường nâng đỡ, người yếu thế có thể vẫn bị bỏ lại bên ngoài.

Ở đây, đường hướng mục vụ đi sâu hơn khẩu hiệu phòng chống. Sứ mạng Kitô hữu không dừng ở việc tránh làm điều sai hay khuyên người khác tránh xa điều xấu. Môn đệ thừa sai được mời gọi đem Tin Mừng đến bằng lời nói và hành động, bằng sự phục vụ, lòng trắc ẩn và sự gần gũi với người đau khổ. Việc loan báo ấy bắt nguồn từ cuộc gặp gỡ với Đức Kitô và được thể hiện qua những việc làm cụ thể giúp con người được nâng lên, chữa lành và giải thoát (Acta Apostolicae Sedis: Số 5)

Vì thế, bên cạnh việc góp phần ngăn chặn ma túy, người Kitô hữu có thể tham gia xây dựng những mối liên hệ gia đình bền vững, quan tâm đến người trẻ, đồng hành với người gặp khủng hoảng, và góp sức để người lầm lỡ có cơ hội trở lại với cộng đồng. Đây là những gợi ý suy tư và hành động, không phải sự thay thế cho trách nhiệm chuyên môn hay pháp luật. Nhưng chúng nhắc rằng cuộc đấu tranh chống sự dữ sẽ trọn vẹn hơn khi đồng thời tạo điều kiện cho sự sống, phẩm giá và hy vọng được lớn lên.

Nói cách khác, đường hướng mục vụ không chỉ hỏi: “Ta cần đẩy lùi điều gì?” mà còn hỏi: “Ta có thể cùng nhau làm nảy sinh điều gì tốt đẹp?” Một cộng đoàn thừa sai không chỉ là một cộng đoàn không có tệ nạn; đó còn là cộng đoàn biết đón nhận người yếu đuối, nâng đỡ gia đình khó khăn và mở ra con đường phục hồi. Sứ mạng của Hội Thánh là làm chứng cho Đức Kitô trong một đời sống có sức soi sáng, nâng đỡ và chữa lành con người (Acta Apostolicae Sedis: Số 5; số 11).

“Một giáo dân tốt thì cũng là một công dân tốt”

Luận điểm này có thể được hiểu như một lời mời gọi sống đức tin có trách nhiệm giữa đời. Giáo dân không được gọi rời khỏi xã hội, nhưng đem các giá trị Tin Mừng vào những công việc và tương quan hằng ngày. Một tài liệu của Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ, khi trích dẫn Công đồng Vaticanô II, nhấn mạnh rằng người giáo dân được mời gọi thấm nhuần thế giới bằng tinh thần Kitô giáo và làm chứng cho Đức Kitô ngay giữa lòng xã hội. 

Vì thế, “một giáo dân tốt thì cũng là một công dân tốt” không có nghĩa là đồng nhất đức tin với lòng trung thành chính trị, hay cho rằng người Công giáo đương nhiên luôn hành xử tốt hơn người khác. Đúng hơn, đó là một lý tưởng về sự nhất quán: người tín hữu cố gắng sống trung thực, tôn trọng phẩm giá con người, có trách nhiệm với gia đình và cộng đồng, đóng góp vào công ích và hành động vì công lý, hòa bình. Việc tham gia xây dựng đời sống xã hội là trách nhiệm không chỉ của cá nhân mà còn của gia đình, các tổ chức cộng đồng và chính quyền; mọi người thiện chí đều có phần trong công việc ấy (Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ. Hình thành Lương tâm để trở thành Công dân Trung tín, 2015).

Đức tin cũng không phải là tấm biển để người Kitô hữu tự nhận mình tốt, nhưng là lời mời gọi hoán cải liên lỉ. Một người có thể tham gia nhiều hoạt động tôn giáo mà vẫn cần học cách lắng nghe, tôn trọng người khác và sửa đổi những sai lầm của mình. Thánh Gioan Phaolô II từng nhắc đến nhu cầu canh tân mục vụ và thiêng liêng của Hội Thánh tại Việt Nam, đồng thời mời gọi mỗi tín hữu hoán cải tâm hồn và đón nhận Đức Kitô trong cuộc sống của mình (Giáo hoàng Gioan Phaolô II, Bài diễn văn gửi các Giám mục Việt Nam nhân chuyến thăm ad Limina, Thành Vatican: Libreria Editrice Vaticana, 1996).

Do đó, một giáo dân tốt không phải là người chỉ giữ đạo trong nhà thờ, nhưng là người để đức tin định hình cách mình làm việc, đối xử với người thân, tham gia đời sống xã hội và phục vụ công ích. Khi làm chứng bằng đời sống có trách nhiệm, người Kitô hữu góp phần vào xã hội không phải bằng áp đặt tôn giáo, nhưng bằng việc phục vụ con người và bảo vệ những điều kiện giúp mọi người cùng sống tốt hơn. Người giáo dân được mời gọi dùng lương tâm Kitô giáo để đóng góp cho đời sống xã hội và phục vụ công ích. 

Chung sống hòa bình, không phân biệt sắc tộc và tôn giáo

Một viễn cảnh chung sống hòa bình không đòi mọi người phải cùng một tôn giáo hay cùng một nguồn gốc. Điều cần thiết là cùng nhìn nhận phẩm giá của mỗi người và cùng góp phần xây dựng công ích. Đức tin Kitô giáo xác tín rằng sự hiệp thông với Đức Kitô hướng đến tình huynh đệ giữa mọi người và sự hài hòa với toàn thể thụ tạo (Sứ điệp của Đức Thánh Cha Lêo XIV nhân Ngày Thế giới Truyền giáo lần thứ 100 năm 2026).

Trong thực tế, điều đó có nghĩa là người Công giáo cùng làm việc với những người thuộc các tôn giáo, sắc tộc và lối sống khác nhau trong những việc tốt chung: bảo vệ người trẻ, nâng đỡ gia đình, chống lại bạo lực và các tệ nạn, chăm sóc người đau yếu và xây dựng những cộng đồng an toàn. Người Công giáo không cần che giấu căn tính đức tin để cộng tác; nhưng cũng không được biến sứ mạng thành cách áp đặt niềm tin. Làm chứng cho Tin Mừng trước hết là sống và phục vụ sao cho người khác có thể nhận ra giá trị của tình yêu, sự công bằng và lòng nhân ái.

Bình an, vì vậy, không đơn thuần là không có xung đột hay hiểm họa. Bình an còn là những quan hệ được hàn gắn, sự tin cậy được xây dựng và cơ hội được mở ra để con người sống có phẩm giá. Sứ điệp truyền giáo của Đức Giáo hoàng Lêô XIV nhấn mạnh nhu cầu có những cộng đoàn được hòa giải, biết cộng tác và cùng nhau phục vụ tình huynh đệ giữa mọi người (Sứ điệp của Đức Thánh Cha Lêo XIV nhân Ngày Thế giới Truyền giáo lần thứ 100 năm 2026).

Có lẽ đây là điểm sâu nhất nối kết khẩu hiệu xã hội với đường hướng mục vụ: cả hai đều đặt con người và cộng đồng trước một trách nhiệm chung. Nhưng Tin Mừng đưa trách nhiệm ấy đến tận gốc rễ: không chỉ bảo vệ cộng đồng khỏi sự dữ, mà còn đổi mới trái tim, chữa lành những đổ vỡ và xây dựng điều thiện. Một cộng đoàn Kitô hữu thừa sai không dựng một pháo đài để khép mình, nhưng mở cửa để gặp gỡ, phục vụ và cùng mọi người thiện chí xây dựng một xã hội bình an.

Từ đó, câu “một giáo dân tốt thì cũng là một công dân tốt” có thể trở thành một chương trình sống: yêu mến Thiên Chúa phải dẫn đến trách nhiệm với con người; sống đức tin phải làm cho gia đình và xã hội được tốt hơn; và làm chứng cho Đức Kitô phải góp phần để mọi người, không phân biệt sắc tộc hay tôn giáo, được sống trong phẩm giá và bình an.