Sao lại xây Nhà thờ hoành tráng thế?!

Giáo phận Bùi Chu đang sống trong những ngày thật đặc biệt, khi mọi người con của Giáo phận cùng hướng về một biến cố trọng đại: lễ khánh thành và cung hiến Nhà thờ Chính tòa của Giáo phận. Sau bao năm tháng chờ đợi, cầu nguyện, hy sinh và nỗ lực, ngôi Thánh đường mới bề thế với khuôn viên rộng rãi, đang dần hoàn thiện những hạng mục cuối cùng, trở thành một dấu ấn lớn trong hành trình đức tin của cộng đoàn Dân Chúa nơi đây. Nhìn vào vẻ đẹp và quy mô của công trình, người ta có thể dễ dàng nhận ra phía sau đó là biết bao công sức, mồ hôi và tiền của. Nhưng có lẽ điều quý giá hơn cả lại hệ tại ở những gì mắt thường không thể nhìn thấy, đó là: những hy sinh âm thầm của những người con Bùi Chu; là lòng quảng đại của những người ở xa quê vẫn luôn hướng về Giáo phận; là những đồng tiền được chắt chiu, tằn tiện từ cuộc sống vốn không phải lúc nào cũng dư dả của bao gia đình; là niềm tin được gửi gắm vào từng viên gạch, từng hàng cột, từng khoảng không gian của ngôi thánh đường… Vì thế, nhìn vào ngôi Nhà thờ Chính tòa, người ta không nên chỉ dừng lại ở một công trình dựng nên bằng vật liệu xây dựng, nhưng còn được mời gọi chiêm ngắm một kỳ công tuyệt mỹ của đức tin, tình yêu và những hy sinh của biết bao người.

Thế nhưng, giữa niềm tự hào chung ấy, có lẽ vẫn có người tự hỏi: Tại sao phải xây một ngôi Nhà thờ lớn và tốn kém đến như vậy? Trong khi đây đó vẫn còn những gia đình khó khăn, những người nghèo đang cần được giúp đỡ, tại sao không để dành phần tiền ấy cho những người đang thiếu thốn? Trước vấn đề được đặt ra ấy, nhiều người thấy cũng có lý, trong khi không ít người lại bực mình, vì kiểu nói như thế dễ bị hiểu thành thái độ chọc ngoáy, phủ nhận. Tuy nhiên, nếu tạm lắng cơn dao động của cảm xúc, chúng ta có thể từ đây để đi sâu hơn vào ý nghĩa của việc xây dựng một ngôi Thánh đường. Phải chăng giữa một thế giới còn nhiều đói nghèo, việc xây dựng Nhà Chúa là một điều không cần thiết? Phải chăng phải đợi đến khi mọi người đều đủ cơm ăn áo mặc, mọi gia đình đều no đủ, mọi nỗi khổ đã được giải quyết, rồi chúng ta mới có thể nghĩ đến việc dựng nên một nơi thờ phượng Thiên Chúa?

Kinh Thánh cho chúng ta một câu chuyện rất gần với câu hỏi ấy. Sau những năm tháng lưu đày, dân Israel trở về Giêrusalem trong một hoàn cảnh hết sức khó khăn. Thành thánh hoang tàn, Đền Thờ bị phá hủy, đời sống kinh tế chưa được phục hồi, và dân chúng phải bắt đầu lại gần như từ con số không. Trong hoàn cảnh như thế, xét theo tiêu chuẩn của con người, thì thật dễ hiểu với chủ trương của nhiều người rằng: “Bây giờ chưa phải là lúc tái thiết Đền Thờ kính ĐỨC CHÚA.” (Kg 1,2). Nhưng thật lạ lùng, chính ĐỨC CHÚA, qua miệng ngôn sứ Khácgai, lại quở trách lối tính toán ấy: “Nhà của Ta vẫn còn tan hoang, trong khi đó các ngươi ai nấy bận rộn lo cho nhà riêng của mình” (Kg 1,9), và bởi vì lòng dạ của dân hẹp hòi với ĐỨC CHÚA, nên “trời đã không nhỏ sương xuống cho các ngươi và đất cũng không sinh hoa màu. Ta đã khiến đất đai, núi non, lúa mì, rượu mới, dầu tươi và tất cả hoa màu ruộng đất cũng như người, đàn vật và mọi công trình vất vả phải héo khô cằn cỗi” (Kg 1,10). Họ tưởng rằng không bỏ tiền xây Đền Thờ, để dành trang trải cho cuộc sống, thì cuộc sống của họ sẽ sung túc hơn, nhưng đó là một lối toan tính sai lầm (x. Kg 2,15-19). Vấn đề ở đây không phải là Chúa cần tiền của dân (vì vàng bạc mọi thứ đều là của Ngài), nhưng cho thấy dân đang ưu tiên chuyện riêng tư lên trên việc của Thiên Chúa. Khép lòng trước Thiên Chúa cũng có nghĩa là đóng chặt cánh cửa tiếp nhận ân sủng phong phú phát xuất từ nơi Ngài. Giữa đống đổ nát của đời sống con người, không phải ĐỨC CHÚA muốn chất thêm gánh nặng lên dân, nhưng Ngài muốn dân đặt Ngài là trung tâm, là ưu tiên của đời sống, khi ấy, muôn phúc lành sẽ tuôn đổ xuống trên dân.

Một câu chuyện khác trong Tin Mừng Gioan cũng giúp chúng ta một góc nhìn rất sâu sắc về chủ trương “nhân danh người nghèo để tính toán với Thiên Chúa”. Tại Bêtania, khi Maria lấy một cân dầu thơm cam tùng nguyên chất, rất quý giá, xức chân Đức Giêsu và lấy tóc mình mà lau, Giuđa Ítcariốt lên tiếng: “Sao không bán dầu thơm đó lấy ba trăm quan tiền mà cho người nghèo?” (Ga 12,5). Thoạt nghe, lời nói ấy thật đẹp. Ai lại không xúc động trước một lời bênh vực người nghèo? Thế nhưng, Tin Mừng lập tức cho biết: “Y nói thế không phải vì lo cho người nghèo, nhưng vì y là một tên ăn trộm: y giữ túi tiền và thường lấy những gì người ta bỏ vào đó” (Ga 12,6). Như vậy, Tin Mừng không chỉ kể một câu chuyện về Giuđa, nhưng còn nhắc chúng ta phải biết thanh luyện những động lực sâu xa trong chính mình. Có những lúc chúng ta thực sự thương người nghèo; nhưng cũng có khi chúng ta nói về người nghèo mà chưa chắc trái tim mình đã thực sự thuộc về họ. Có những lời phản đối nghe rất đẹp, nhưng phía sau có thể còn những tính toán nhằm biện minh cho lối sống “hẹp hòi” của chúng ta với Thiên Chúa.

Rồi Đức Giêsu nói tiếp: “Người nghèo thì lúc nào anh em cũng có bên cạnh; còn Thầy, anh em không có mãi đâu” (Ga 12,8). Câu nói ấy không phải là một sự phủ nhận người nghèo, càng không phải là lời cho phép chúng ta thờ ơ trước những người đang đau khổ. Trái lại, cả cuộc đời Đức Giêsu là một cuộc đời hướng về những người bé nhỏ, nghèo hèn và bị bỏ rơi, và chúng ta cũng phải học theo Người như thế. Nhưng trong hoàn cảnh ấy, Người muốn các môn đệ hiểu rằng có những thời khắc đặc biệt của tình yêu không thể trì hoãn. Cử chỉ của Maria dành cho Đức Giêsu là một cử chỉ yêu thương phát xuất từ lòng biết ơn và sự hiến dâng. Và lời Đức Giêsu cũng giúp chúng ta nhận ra một thực tế: người nghèo luôn hiện diện giữa cuộc đời. Nếu chúng ta chờ đến một ngày không còn người nghèo nữa mới xây Nhà Chúa, có lẽ sẽ chẳng bao giờ có ngày ấy. 

Vì thế, có lẽ câu hỏi sâu xa hơn không phải là: “Cơm chưa đủ no, áo chưa đủ ấm, tại sao vẫn cần xây Nhà thờ?”, nhưng là: “Con người có thực sự chỉ cần cơm áo mà thôi không?” Chính Đức Giêsu đã nói: “Người ta sống không chỉ nhờ cơm bánh, nhưng còn nhờ mọi lời miệng Thiên Chúa phán ra” (Mt 4,4). Con người cần cơm ăn, áo mặc, nhà ở và những điều kiện căn bản để sống. Nhưng con người còn cần một điều gì đó sâu xa hơn: cần ý nghĩa cho cuộc đời, cần niềm hy vọng, cần một nơi để trở về, cần một không gian để gặp gỡ Thiên Chúa và gặp gỡ nhau. Một con người có thể có đầy đủ vật chất mà vẫn cảm thấy trống rỗng; có thể sống trong một ngôi nhà rất đẹp mà vẫn không cảm nhận được hơi ấm; có thể có nhiều thứ trong tay mà vẫn trống rỗng, không biết mình đang sống vì điều gì. Chính vì thế, Nhà thờ không phải là một thứ xa xỉ đối với đời sống con người. Nhà thờ là nơi nhắc chúng ta rằng cuộc đời còn có một chiều kích vượt lên trên những gì mắt thấy và tay chạm tới.

Thiên Chúa hiện diện ở khắp mọi nơi. Người không bị giới hạn trong một ngôi nhà bằng gỗ đá. Ngay từ thời vua Salômôn, khi cung hiến Đền Thờ, ông cũng đã khiêm tốn thú nhận: “Có thật Thiên Chúa ở dưới đất với loài người chăng? Này, trời và các tầng trời cao nhất còn không chứa nổi Ngài, huống chi ngôi nhà con đã xây đây!” (1V 8,27). Thiên Chúa không cần một ngôi nhà như thể Người thiếu một nơi để ở; nhưng Đền Thờ hiện diện là vì con người, chính con người cần một nơi để dễ dàng nâng tâm hồn lên hướng về Người. Chúng ta vốn là những hữu thể gắn bó với thế giới hữu hình, cần những dấu chỉ cụ thể để giúp mình nhận ra những thực tại vô hình. Một ngôi Nhà thờ không làm cho Thiên Chúa hiện diện hơn ở nơi khác, nhưng giúp con người ý thức rõ hơn về sự hiện diện của Người. Nhất là, con người dễ tách lòng mình khỏi những gì phàm tục, hẹp hòi khi đứng trước những thứ lớn lao, đẹp đẽ, nên trong khả năng bao nhiêu có thể, nơi thờ phượng cũng cần chú ý đến yếu tố tâm lý đó. Làm thế không chỉ vì như vậy mới “xứng” với Thiên Chúa, (không hẳn luôn là như vậy, vì trong hoàn cảnh không cho phép, ngay cả những nơi nghèo hèn nhất Thiên Chúa vẫn ở lại giữa dân Ngài), nhưng là cách thế hỗ trợ con người gặp gỡ Thiên Chúa. Bởi lẽ tự nhiên, tham dự Phụng vụ trong một không gian nguy nga, thẩm mỹ, luôn dễ khiến người ta cảm thấy một sự trang trọng và sốt sắng hơn. Đó là nơi người tín hữu có thể bước vào giữa những ồn ào của cuộc sống và tìm lại sự thinh lặng; nơi họ có thể quỳ xuống trước Nhà Tạm, lắng nghe Lời Chúa, cử hành Thánh Thể và cảm nhận rằng mình không cô độc trên hành trình trần thế. 

Nhìn theo chiều kích ấy, Nhà thờ Chính tòa Bùi Chu không chỉ là một công trình kiến trúc. Nó là một phần của lịch sử đức tin của cả một Giáo phận. Mỗi viên đá, mỗi khoảng không gian của ngôi thánh đường đều có thể gợi nhắc về những hy sinh đã được trao đi. Đó có thể là một khoản tiền nhỏ của một gia đình bình thường, một phần dành dụm của một người lao động, một sự đóng góp âm thầm của một người con xa quê. Có thể những người ấy sẽ chẳng bao giờ được nhắc tên, nhưng lòng quảng đại của họ đã trở thành một phần của ngôi nhà chung. Chính vì thế, giá trị của Nhà thờ Chính tòa không chỉ nằm ở sự rộng lớn hay vẻ đẹp bên ngoài, mà còn nằm ở tình yêu đã góp phần làm nên nó. Đây cũng có thể trở thành lời nhắn nhủ hùng hồn của cha ông gửi tới con cháu sau này: Sức mạnh của đức tin nơi con dân Bùi Chu có thể làm được những việc lớn lao như thế đó, đừng bao giờ đánh mất sức mạnh này. 

Tuy nhiên, một ngôi Nhà thờ đẹp vẫn chưa phải là tất cả. Có lẽ đây mới là điều quan trọng nhất mà biến cố cung hiến Nhà thờ Chính tòa mời gọi chúng ta suy nghĩ. Chúng ta có thể xây nên một ngôi nhà thật đẹp cho Thiên Chúa, nhưng đồng thời với đó, cũng phải xây dựng một cộng đoàn thật đẹp cho Người. Thánh Phaolô đã nhắc các tín hữu: “Anh em là đền thờ của Thiên Chúa” (1 Cr 3,16). Nhà thờ có thể nguy nga, nhưng lòng người cũng cần rộng mở. Cung thánh được chăm chút tỉ mỉ, nhưng đời sống đức tin của cộng đoàn cũng cần được chỉnh trang. Cánh cửa Nhà thờ đã rất lớn, nhưng điều quan trọng hơn là cánh cửa của lòng người cũng phải mở ra cho người nghèo, người yếu thế, người cô đơn và những ai đang tìm kiếm Thiên Chúa. 

Vì thế, lễ cung hiến Nhà thờ Chính tòa Bùi Chu không chỉ là ngày chúng ta vui mừng vì một công trình đã hoàn thành. Đây còn là dịp để toàn thể Giáo phận tự hỏi mình: Sau khi ngôi Nhà thờ được xây dựng, chúng ta cần làm gì tiếp theo để trở nên gần Chúa hơn, để các gia đình yêu thương nhau hơn, để người trẻ tìm thấy nơi Giáo Hội một mái nhà để trở về, để những người nghèo có cảm thấy mình được đón nhận, để hững người đau khổ tìm thấy nơi đây sự bình an và hy vọng?... Hay nói gọn lại, phải làm thế nào để ngô Nhà thờ bằng đá này giúp chúng ta trở thành những “ngôi đền thờ sống động” của Thiên Chúa?

Như vậy, khi nhìn Nhà thờ Chính tòa Bùi Chu trong ngày cung hiến, có lẽ chúng ta không chỉ nên nhìn vào những gì đã được xây dựng, nhưng còn nhìn vào những gì cần tiếp tục được xây dựng. Công trình vật chất có thể đã hoàn thành, nhưng công trình xây dựng Giáo Hội vẫn còn tiếp tục. Nhà thờ đã có thể trở nên đẹp đẽ, nhưng cộng đoàn vẫn cần được làm cho đẹp hơn mỗi ngày bằng sự hiệp nhất, lòng quảng đại và tình bác ái. Một ngôi nhà đã được dựng lên cho Thiên Chúa, nhưng giờ đây chính mỗi người chúng ta được mời gọi trở thành một ngôi Đền thờ sống động của Người. Để rồi, sau tất cả những hy sinh và đóng góp, điều đẹp nhất mà Nhà thờ Chính tòa Bùi Chu có thể để lại, không chỉ là một công trình kiến trúc trường tồn với thời gian, nhưng là một cộng đoàn biết yêu mến Thiên Chúa hơn, biết thương người nghèo hơn, biết sống với nhau nhân ái hơn và biết mở rộng cánh cửa đức tin cho mọi người. Khi ấy, ngôi Thánh đường này sẽ không chỉ là nơi Thiên Chúa được tôn kính, mà còn là nơi con người tìm thấy một mái nhà. Và khi những viên đá vô tri được kết nối với những con người sống động trong đức tin và tình yêu, lúc đó chúng ta mới thực sự có thể nói rằng: “Chúng ta đã xây một ngôi nhà cho Thiên Chúa, đồng thời xây một mái nhà cho con người.”