Học để sống cho điều cao quý
- Thứ ba - 01/09/2026 10:24
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Mỗi mùa tựu trường gõ cửa không chỉ đánh dấu một niên học mới với những trang sách mở ra, mà còn là một cột mốc tồn tại thúc bách người trẻ suy tư về hành trình tri thức và mục đích tối hậu của đời mình. Trong bầu khí hân hoan nhưng cũng đầy trăn trở của ngày khai giảng, câu hỏi căn bản nhất cần được đặt ra không chỉ là chúng ta học cái gì, mà là chúng ta học để làm gì và chúng ta đang trở thành ai trên hành trình tri thức đó.
Nền giáo dục hiện đại đâu đây thường vô tình biến việc học thành một quy trình kỹ thuật. Con người bị cuốn vào một thứ logic toán học khép kín: chuẩn bị các dữ kiện đầu vào, áp dụng công thức, vượt qua các đợt kiểm tra và cho ra một đáp số cố định là bằng cấp, địa vị hay mức thu nhập. Trong trật tự ấy, cuộc đời dễ bị thu hẹp thành một bài toán chuẩn hóa, nơi giá trị con người bị đong đếm bằng những chỉ số thành tích khô khốc. Tuy nhiên, đối với người Kitô hữu, việc nghiên cứu và học hỏi không đơn thuần là việc thu nhặt thông tin hay truy tầm thánh khoa theo nghĩa tích lũy tri thức thuần túy. Mọi nghiên cứu chân chính, dù thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên, xã hội hay nhân văn, đều là một hải trình khám phá ra trật tự, vẻ đẹp và tình yêu vô biên của Thiên Chúa được cài đặt trong vũ trụ và lịch sử con người. Khi người trẻ dấn thân vào tri thức với tâm thế đó, việc học không còn là một gánh nặng thi đua sòng phẳng, mà trở thành một cuộc đối thoại đáp trả Tình Yêu. Giáo hội không phải là một tổ chức phi chính phủ và cuộc đời con người cũng không phải là một bài toán đã có sẵn đáp số. Bài toán thì cố định, tiên lượng được và dẫu có nhiều cách giải khác nhau thì kết quả vẫn nằm trong một khung khổ định sẵn. Câu chuyện thì ngược lại: câu chuyện luôn ẩn chứa sự bất ngờ, niềm dâng trào của tự do và khả năng sáng tạo không ngừng. Sự hiện hữu của mỗi con người là một câu chuyện tình yêu độc nhất được viết nên bởi sự phối hợp kỳ diệu giữa tự do con người và ân sủng Thiên Chúa. Thiên Chúa không hủy bỏ những dữ kiện có sẵn trong đời ta, dù đó là hoàn cảnh gia đình nghèo khó, những hạn chế bản thân hay những tổn thương quá khứ, nhưng Ngài đi vào chính bài toán đầy vết trầy xước đó để biến nó thành một câu chuyện cứu độ có hậu và đầy sức quyến rũ.
Tri thức thực sự luôn bắt đầu từ lòng khiêm tốn. Khi dấn thân sâu hơn vào biển học, con người không trở nên kiêu ngạo, mà trái lại, ngày càng cảm nhận sâu sắc sự hữu hạn của kiếp người. Hãy dừng lại một khoảnh khắc trong ngày khai trường để chiêm ngắm thực tại tồn tại của chính mình. Chỉ cần một hơi thở bị ngắt, toàn bộ những dự định tương lai và những hoài bão lớn lao lập tức ngưng trệ, bởi ta không tự nắm giữ được sinh mạng của mình. Chỉ cần một mạch máu bị tắc nghẽn, mọi trí tuệ siêu việt và mọi khả năng tư duy mượt mà có thể trở thành hư vô trong chớp mắt. Hay chỉ với một sự chệch nhịp nhỏ trong cơ thể, ngay cả những việc nhỏ nhặt nhất như cầm một cây bút hay bước đi một bước ngắn cũng trở thành thử thách vượt quá sức mình. Thực tại hữu hạn này không được vạch ra để đẩy con người vào thái độ hư vô hay bi quan trốn chạy. Trái lại, việc cảm nhận rõ rệt sự mỏng giòn của thân xác và trí tuệ là một nhãn quan hiện sinh vô cùng cần thiết. Chính khi nhận ra mình không thể tự tồn tại, mình hoàn toàn phụ thuộc vào từng nhịp đập được ban tặng nhưng-không, con người mới bừng tỉnh để khám phá ra rằng chỉ có Thiên Chúa mới là Đấng Vĩnh Cửu. Sự tự mãn về tài năng hay học vấn chỉ là thứ ảo tưởng xây trên nền cát. Khi biết khiêm tốn thừa nhận sự mỏng giòn của mình, bạn mới bắt đầu mở ra trước Đấng là Nguồn Mạch Tri Thức và Sự Sống, để mọi công trình học thuật hay bằng cấp đạt được đều phản chiếu ánh sáng vĩnh cửu của Thiên Chúa và phục vụ cho sự sống con người.
Thế giới hiện đại vận hành theo quy luật cạnh tranh khốc liệt. Đó là một trật tự mua bán, đổi chác, nơi con người thường bị đánh giá dựa trên chức năng và hiệu suất: giỏi thì được tôn vinh, dở thì bị loại trừ, có giá trị sử dụng thì được đón nhận, khi hết giá trị thì bị gạt sang bên. Cái bẫy lớn nhất của người trẻ hôm nay là vô tình chấp nhận thứ quy luật này, biến bản thân và tương quan với người khác thành những phép tính lợi hại. Thế nhưng, nền tảng của nhân học Kitô giáo không đặt trên chức năng hay thành tích, mà đặt trên phẩm giá ngã vị, một phẩm giá trần trụi nhưng tôn nghiêm được Thiên Chúa trao tặng nhưng-không. Bạn có giá trị không phải vì bạn đứng đầu lớp hay sở hữu những kỹ năng xuất sắc, mà vì bạn là một con người được sáng tạo theo hình ảnh Thiên Chúa và được cứu chuộc bằng một giá rất đắt. Khi nhận ra mọi sự mình có, từ trí tuệ, sức khỏe cho đến cơ hội được đến trường… đều là hồng ân, người trẻ sẽ thoát khỏi thái độ ăn gian trong cuộc đời, tức thái độ dùng địa vị, tài năng hay lớp vỏ bên ngoài để mua bán sự kính trọng. Từ đó, nguyên lý mắc nợ nghĩa tình được mở ra. Khác với người sống trong quy luật đổi chác luôn tính toán xem mình làm điều này thì được lợi gì, người sống trong tâm tình tri ân luôn tự vấn bản thân rằng mình đã nhận lãnh quá nhiều nhưng-không, vậy phải sống làm sao cho tương xứng với tình nghĩa ấy. Món nợ tình thương không gây nên áp lực hay sợ hãi, mà là một cảm giác ngọt ngào thúc đẩy người trẻ vươn lên. Bạn nỗ lực học tập, truy tầm khoa học không phải để khẳng định cái tôi kiêu ngạo hay để trả thù đời, mà vì bạn nhận ra mình đang mang trên mình món nợ nghĩa tình đối với Thiên Chúa, với gia đình và với xã hội, để rồi từ đó học cách trao tặng lại bản thân mình cho cuộc đời.
Làm một Kitô hữu giữa môi trường học đường hay tri thức không chỉ đơn thuần là giữ các điều răn hay tham gia các nghi thức tôn giáo, mà là việc sống một ơn gọi mang chiều kích siêu việt. Chiều kích siêu việt ấy nghĩa là chúng ta đại diện cho một điều gì đó vượt xa bản thân mình, trở thành sự hiện diện sống động của Thiên Chúa giữa lòng thế giới thông qua sự đón nhận chân thành, sự chữa lành dịu dàng và sự nhận định yêu thương. Trước hết, giữa một môi trường học đường đầy sự phân loại và dán nhãn, người trẻ Kitô hữu được mời gọi mở ra một không gian đón nhận vô điều kiện, tức khả năng nhìn thấy nơi người bạn cùng lớp, dù họ yếu kém, dị biệt hay ở tầng đáy của sự chú ý, một ngã vị cao quý cần được tôn trọng. Bên cạnh đó, khi môi trường tri thức và xã hội cạnh tranh tạo ra biết bao tâm hồn bị tổn thương bởi áp lực, sự thất bại và nỗi cô đơn, người trẻ phải trở thành nơi trú ngụ an toàn, đem lại sự lắng hệ và xoa dịu cho những tâm hồn đang kiệt sức, biến môi trường xung quanh thành một bệnh viện dã chiến đong đầy tình người. Cuối cùng, việc nhìn nhận các vấn đề phức tạp của tri thức và đời sống không phải bằng sự kiêu ngạo tri thức hay thái độ loại trừ, mà bằng con mắt thương xót của Thiên Chúa, sẽ giúp chúng ta phân biệt được giữa sự dữ và người làm điều dữ, để vừa trung thành với Chân lý, vừa bao dung với con người.
Một thực tế hiện sinh mà bất kỳ ai bước đi trên hành trình dấn thân cũng phải đối mặt, đó là thời gian và những va chạm thực tế rất dễ làm xói mòn nhiệt huyết. Trong môi trường học đường, trong các cộng đoàn trẻ hay trong các sứ vụ tông đồ, những bất đồng ý kiến, sự hiểu lầm, những thất bại liên tiếp hay cảm giác đơn độc có thể từ từ gieo vào lòng chúng ta sự cay đắng và mệt mỏi. Thói quen lối mòn và thái độ bi quan là những kẻ thù thầm lặng, biến những lý tưởng cao cả ban đầu thành những nghĩa vụ nặng nề. Vì thế, bước vào năm học mới, người trẻ cần có một sự thánh thiện: đừng để năm tháng đôi khi mệt mỏi làm ta mất đi cái tươi mát, sự nhiệt thành đáng yêu và đáng trân trọng của những ngày đầu thi hành sứ vụ. Để gìn giữ nét tươi mát ấy, người trẻ cần thường xuyên trở về với nguồn mạch qua đời sống cầu nguyện sâu xa và các Bí tích, bởi tri thức mà thiếu cầu nguyện sẽ dễ trở thành sự tự mãn khô khốc. Đồng thời, cần nhìn Thiên Chúa là Đấng Đồng Tác Giả để ý thức rằng sứ vụ hay việc học không phải là công trình riêng của cá nhân ta mà ta đang cộng tác với Ngài, từ đó biết trao lại cho Ngài khi gánh nặng quá sức. Sau cùng, việc liên tục khai quật lại lòng biết ơn mỗi sáng thức dậy sẽ nhắc nhở bản thân về đặc ân được sống, được học tập và được làm chứng cho Chúa, biến lòng tri ân thành phương thuốc hiệu nghiệm nhất chống lại sự cằn cỗi của tâm hồn.
Ngày tựu trường không chỉ là ngày mở ra những tri thức mới, mà là một lời mời gọi bước vào cuộc phiêu lưu hiện sinh mới. Khi bạn cầm cây bút lên, hãy nhớ rằng tay bạn đang được nâng đỡ bởi Đấng nắm giữ mọi hơi thở. Khi bạn đối diện với những bài toán khó hay những kỳ thi áp lực, hãy nhớ rằng giá trị tối hậu của bạn không nằm ở bảng điểm, mà nằm ở việc bạn là đứa con cưng của Thiên Chúa. Và khi bạn đứng trước những bất công hay sự lạnh lùng của môi trường xung quanh, hãy nhớ rằng bạn có một sứ mạng siêu việt: mang sự ấm áp của đón nhận, sự dịu dàng của chữa lành và sự sáng suốt của nhận định yêu thương đến cho cuộc đời. Hãy để Thiên Chúa làm Đấng Đồng Tác Giả viết tiếp những chương đẹp nhất trong câu chuyện đời bạn. Đừng sống một cuộc đời trung bình phẳng lặng, mà hãy sống rực rỡ, sống trách nhiệm và sống trọn vẹn cho Chân - Thiện - Mỹ ngay từ hôm nay.