Góc nhìn nhỏ về việc chuyển xứ

Dịp gần đây, một số Giáo xứ trong Giáo phận đã trải qua những khoảnh khắc thật nhiều cảm xúc, khi cha xứ cũ chuyển đi và cha khác về nhận xứ. Vì cha xứ có vai trò rất quan trọng trong đời sống đức tin của cộng đoàn Giáo xứ, nên chẳng có gì ngạc nhiên khi việc thuyên chuyển các cha luôn là chủ đề nhận được sự quan tâm đặc biệt của bà con giáo dân. Thái độ khi đón nhận cái tin ấy cũng vô cùng phong phú, cả nơi những cha được thuyên chuyển lẫn nơi giáo dân trong các xứ mà các ngài chuyển đi hay đến.

Đối với các cha trong diện thuyên chuyển, cảm xúc trong tâm hồn các ngài có khi là sự hồ hởi vì nơi sắp được gửi tới rất hợp với ý mình, nhẹ nhõm vì được thoát ra khỏi những tình huống mục vụ căng thẳng; có khi lại là nỗi buồn vì phải xa cộng đoàn mình đã gắn bó nhiều năm, bỏ lại những công trình mà mình rất tâm đắc, gác lại những kế hoạch vẫn còn đang dang dở; có khi lại hơi thất vọng vì xứ mới có vẻ không đúng như kỳ vọng... Còn đối với bà con giáo dân, tùy vào cảm tình đối với cha cũ ít hay nhiều mà cách đón nhận cái tin chuyển xứ của ngài cũng khác nhau. Những người không mấy thiện cảm với cha cũ thì cảm thấy phấn khởi, mơ về một đường hướng mục vụ sẽ theo ý mình hơn; còn những ai yêu mến cha cũ lại lưu luyến, thương tiếc, coi việc cha chuyển đi như một sự mất mát lớn lao.

Những cung bậc cảm xúc đa dạng ấy là điều hoàn toàn tự nhiên. Vì thế, sẽ không thực tế nếu đòi hỏi người ta phải lập tức đón nhận việc chuyển xứ với một tâm hồn hoàn toàn bình lặng. Niềm vui, nỗi buồn, sự hụt hẫng hay những tiếc nuối là một phần rất hiện sinh của con người trước một biến cố quan trọng như vậy. Đức tin không loại bỏ những cảm xúc ấy, nhưng giúp những người trong cuộc từng bước vượt lên chúng, để khám phá ý nghĩa sâu xa hơn của biến cố. Điều quan trọng là không dừng lại ở cảm xúc, nhưng để ánh sáng đức tin soi chiếu và dẫn đưa mỗi người tiến xa hơn trong việc nhận ra sự can thiệp kỳ diệu của Thiên Chúa trên đời sống của cá nhân cũng như cộng đoàn.

Trước hết, việc chuyển xứ nhắc nhở mỗi người rằng Giáo Hội không được xây dựng trên tài năng, sự khôn ngoan hay đức độ của bất cứ cá nhân nào, nhưng được đặt nền tảng trên viên đá góc tường bền vững là chính Đức Kitô. Có những lúc chúng ta dễ tưởng rằng tương lai của giáo xứ phụ thuộc phần lớn vào vị mục tử. Điều ấy không hoàn toàn sai. Thiên Chúa vẫn dùng tài năng và nhiệt huyết của các linh mục như những khí cụ thực sự để thực hiện chương trình của Ngài. Một vị mục tử tài đức có thể làm cho đời sống đức tin của cộng đoàn được triển nở mạnh mẽ; ngược lại, những giới hạn và thiếu sót của người mục tử đôi khi cũng để lại những tổn thương nhất định. Chính vì thế, trách nhiệm của linh mục trong đời sống Giáo Hội là vô cùng lớn lao. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở đó, chúng ta rất dễ quên mất chiều kích thiêng liêng của Giáo Hội, rằng Thiên Chúa vẫn luôn hiện diện và hoạt động cách mãnh liệt trong đời sống Giáo Hội. Đằng sau mọi thành quả hữu hình vẫn luôn là bàn tay âm thầm của Thiên Chúa đang hướng dẫn, nâng đỡ và nuôi dưỡng để cộng đoàn được triển nở. Chính thánh Phaolô đã rất xác tín về điều đó khi viết: “Tôi trồng, Apôlô tưới, nhưng Thiên Chúa mới làm cho lớn lên.” Nhất là đằng sau những chuyện tưởng chừng như rối ren, lộn xộn trong cộng đoàn, vẫn luôn bừng cháy quyền năng tình yêu mãnh liệt của Đấng đã đổ máu ra để thanh tẩy Hiền Thê của mình khỏi mọi tỳ ố, đến độ có thể nói như thánh Phaolô rằng: “Ở đâu tội lỗi lan tràn, ở đó ân sủng càng chứa chan gấp bội”.

Với góc nhìn như vậy, có thể khẳng định rằng việc chuyển xứ nhắc cho người giáo dân, và cả các mục tử, nhớ về một chân lý: Hội Thánh là của Đức Kitô, và dù một cha nào được gửi về coi sóc đoàn chiên, khả năng của ngài có thế nào đi nữa, thì tương lai của đoàn chiên vẫn không “vuột khỏi tầm tay” của Chúa. Vì luôn là đoàn chiên của Chúa, nên Ngài tự có cách định liệu tốt nhất cho cộng đoàn. Ngài luôn muốn điều tốt lành cho đoàn chiên, và điều gì Ngài muốn, Ngài đều có thể thực hiện theo cách thức và thời điểm mà Ngài tự do quyết định, mà chẳng có sức mạnh nào có thể ngăn cản. Nói như thế không có nghĩa là vì đã “có Chúa chống lưng” mạnh mẽ như vậy, nên mọi quyết định nhân sự trong Giáo Hội có thể “thích thế nào thì thế”. Sự quan phòng nhiệm lạ của Thiên Chúa không bao giờ biến nỗ lực cộng tác của con người thành vô nghĩa. Dù là bề trên thì cũng không được miễn trừ khỏi kinh nghiệm phải dò dẫm giữa đêm trường để tìm ra ý Chúa, đồng thời đều phải trả lời trước Chúa về quyết định của mình. Do đó, trước một biến cố hệ trọng, không chỉ đối với cá nhân mà còn cả với cộng đoàn nữa, thì việc nỗ lực phân định trong khiêm tốn và cầu nguyện, và chân thành đối thoại trong tinh thần cầu thị và cảm thông giữa bề trên và những người có liên quan trong việc thuyên chuyển là điều hết sức cần thiết. Sau những nỗ lực “100% ở phần mình” như thế, giả như có còn những điều chưa ổn do giới hạn của thân phận con người, thì người ta vẫn có thể thanh thản đặt kết quả vào tay Thiên Chúa. Đức tin cho chúng ta xác tín rằng “Chúa làm cho mọi sự đều sinh ích cho những kẻ yêu mến người”, ngay cả qua những “điều chưa hợp lý” mà Chúa cho phép xảy đến, Ngài vẫn có thể dẫn dắt lịch sử Hội Thánh và mỗi người, thực hiện chương trình yêu thương của Ngài theo cách thức hết sức nhiệm lạ. Xác tín được như thế sẽ khiến những người liên quan dễ dàng thưa lên hai tiếng “Xin vâng”, ngay cả khi trong lòng vẫn còn chút lấn cấn. Nếu chỉ nhất nhất làm theo điều mình cho là đúng thì dù có làm được những chuyện lớn lao “dời núi, lấp biển” cũng chỉ là xây lên những “tháp Babel” của cái tôi muốn khuếch đại, và rốt cuộc cũng chỉ là “những thanh la phèng phèng, chũm chọe xoang xoảng” mà thôi; còn nếu biết đón nhận, dù là những điều trái ý, bằng tâm tình khiêm tốn “Lạy Chúa, con đón nhận điều này không hẳn vì con thấy hợp lý, nhưng đó là cách tốt nhất để con diễn tả tình yêu mến của con dành cho Chúa và Giáo Hội”, thì dù nơi môi trường mới dường như chẳng hợp với tài năng, chẳng làm được gì trổi vượt theo tiêu chuẩn người đời, đó vẫn là của lễ tinh tuyền và đẹp đẽ mà Thiên Chúa ưa thích.

Tiếp đến, việc chuyển xứ còn là một cơ hội quý giá để thánh hóa chính đời sống linh mục. Mỗi lần nhận bài sai mới là một lần linh mục để cho Chúa “cắt tỉa”. Trong đời sống mục vụ, hầu hết linh mục đều nỗ lực hết sức sao cho giáo xứ ngày càng phát triển, cộng đoàn thêm sốt sắng, đời sống đức tin của giáo dân ngày một thăng tiến. Thế nhưng, giữa những thành quả ấy luôn tiềm ẩn một cám dỗ rất tinh vi: ánh hào quang nhân loại dễ che mờ đường lối khiêm nhường của Thiên Chúa; và chính người mục tử cũng có thể vô tình thấy dấu ấn của mình hơn là sự can thiệp của Chúa. Khi ấy, điều chi phối tâm trí vị linh mục không còn là Chúa có được nhận biết và yêu mến hơn hay không, mà là tên tuổi và ảnh hưởng của bản thân có được ghi nhận hay không. Đứng trước nguy cơ đó, liều thuốc hiệu quả nhất là gương sống của thánh Gioan Tẩy Giả: “Người phải lớn lên, còn tôi phải nhỏ lại.” Với việc đón nhận tin “chuyển xứ”, người linh mục chấp nhận nhỏ lại bằng cách sẵn sàng ra đi để một người khác tiếp tục công việc của mình; bằng cách vui vẻ đón nhận thực tế rằng những thứ mình gây dựng bằng biết bao công sức không còn thuộc quyền mình nữa; những người từng gắn bó, quý mến mình rồi cũng sẽ dần quen với vị mục tử mới; những công trình từng mang đậm dấu ấn cá nhân rồi cũng trở thành một phần trong lịch sử chung của giáo xứ. Tất cả là mầu nhiệm kenosis, hủy mình ra không, của đời sống linh mục. Một đời sống như vậy chính là lời cầu nguyện âm thầm nhưng đầy tín thác mà linh mục dâng lên Thiên Chúa: “Lạy Chúa,con chỉ là đầy tớ vô dụng, con chỉ làm việc bổn phận đó thôi. Điều duy nhất con muốn giữ lại đó là qua tất cả, tình yêu của con dành cho Ngài được minh chứng và triển nở.” Dĩ nhiên, lý tưởng là như thế, nhưng cũng phải thừa nhận một thực tế rằng không phải cuộc chuyển xứ nào cũng diễn ra trong sự thanh thản hoàn toàn. Có những cuộc chia tay để lại nhiều tiếc nuối, có những bài sai mới đi kèm với những khó khăn, thử thách hoặc những băn khoăn rất thực tế. Nhưng ngay cả trong những hoàn cảnh ấy, nếu được đón nhận bằng đức tin, chuyển xứ vẫn có thể trở thành hành trình của ân sủng và là cơ hội để vị linh mục lớn lên trong sự phó thác.

Còn đối với giáo dân, chuyển xứ cũng là một cơ hội để trưởng thành trong đời sống đức tin. Qua việc chuyển xứ, Chúa mời gọi họ nhớ rằng nền tảng đức tin của mình không phải là một ai khác mà là chính Đức Kitô, các linh mục đến rồi đi theo bài sai của bề trên, còn Chúa vẫn ở lại. Ngài hiện diện trong đời sống cầu nguyện, trong Lời Chúa, trong các Bí tích, đặc biệt là Bí tích Thánh Thể. Ý thức như thế rất quan trọng, bởi vì không ít người, thay vì qua linh mục mà tiến lại gần Thiên Chúa, lại dừng lại ở chính bản thân vị linh mục, để rồi đôi khi, họ yêu mến hay không ưa một vị linh mục đến mức để cho những cảm xúc ấy chi phối đời sống đức tin của mình: vì cha mà con tham gia ban hành giáo, vì cha mà con bỏ lễ, bỏ xưng tội... Dĩ nhiên, cũng có những trường hợp giáo dân được truyền động lực hay mang trong lòng những tổn thương thực sự phát sinh từ những gặp gỡ mục vụ cụ thể với vị mục tử. Những cảm xúc ấy không nên bị xem nhẹ hay phủ nhận. Tuy nhiên, ngay cả khi gặp phải những “vết thương”, người Kitô hữu vẫn được mời gọi gìn giữ tương quan cá vị của mình với Chúa, để đức tin không lệ thuộc hoàn toàn vào bất cứ con người nào.

Một cách thông thường, khi nghe tin cha mới sắp đến, người giáo dân sẽ muốn biết cha ấy có tốt lành không, dễ mến không? Nhu cầu đó xuất phát từ một quan điểm hết sức tự nhiên rằng một linh mục tốt lành sẽ khiến họ gần Chúa hơn, và điều đó phần nào là sự thật. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, ngay cả những yếu đuối, bất toàn của linh mục cũng có thể trở thành cơ hội để người giáo dân được lớn lên trong tương quan với Thiên Chúa, khi biết đón nhận bằng lòng bao dung, kiên nhẫn và tâm tình cầu nguyện. Có thể Chúa cho phép ta gặp một vị mục tử còn nhiều giới hạn hoặc bất toàn, không hẳn để ngài làm cho ta điều này điều nọ, nhưng đôi khi để ta học cách bao dung hơn, kiên nhẫn hơn, biết cầu nguyện nhiều hơn và cùng ngài bước đi trên hành trình hoán cải. Bởi lẽ, cả đoàn chiên lẫn mục tử đều là những người lữ hành đang từng ngày học cách nên thánh dưới tác động của ân sủng Thiên Chúa. Hình ảnh đoàn người lữ hành, cả đoàn chiên lẫn mục tử, dìu nhau qua những bước gập ghềnh, để tiến về Thiên đàng, chẳng phải là một minh họa sống động của đức ái mà Chúa mời gọi mỗi người dấn thân sao? Nói thế không loại trừ sự góp ý chân thành với những điểm chưa được nơi các mục tử, bởi vì Chúa không chỉ dạy ta bác ái với lầm lỗi của người khác, Ngài còn dạy ta sửa lỗi huynh đệ cho nhau, để cộng đoàn được phát triển cách bền vững.

Bởi thế, nếu đã từng nhận được nhiều điều tốt đẹp từ cha cũ, mỗi người hãy biết ơn và tiếp tục cầu nguyện cho ngài trên cương vị mới. Nếu vẫn còn những điều chưa hài lòng, hãy học cách nhìn những biến cố đã qua bằng lòng bao dung và tha thứ. Đồng thời, hãy mở rộng tâm hồn để đón nhận vị mục tử mới với sự tôn trọng, yêu mến và cộng tác chân thành. Tất nhiên, để yêu mến một người trước đây vốn lạ lẫm với mình, là cả một tiến trình dài của sự gặp gỡ, tiếp xúc, thấu hiểu, nên với những người yêu mến cha cũ, cha mới chưa thể lập tức thay thế vị trí của cha cũ trong lòng họ, cũng là lẽ bình thường. Nhưng sẽ là bất công với cha mới nếu đòi ngài phải trở thành bản sao của cha cũ, lấy cha cũ làm chuẩn mực để so sánh với cha mới. Mỗi cha sẽ có ưu nhược điểm riêng, sẽ có những cách thức tiếp cận mục vụ khác nhau, và một cách nào đó, sự khác nhau đó sẽ làm phong phú cho cộng đoàn. Các mục tử có thể thay đổi, nhưng tình yêu của Chúa dành cho Hội Thánh và đoàn chiên của Ngài thì không bao giờ thay đổi. Chính tình yêu ấy là điểm tựa vững chắc để mỗi linh mục và mỗi giáo dân an tâm bước tới, dù ở bất cứ nơi đâu và trong bất cứ hoàn cảnh nào.