Đuốc Sáng Đaminh

Thánh Đaminh (1170-1221)

Dù ai xuôi ngược nơi đâu

Mồng tám tháng Tám, nhớ về Bùi Chu

Về đây mừng lễ Đầu Dòng

Về đây thắp sáng niềm tin hào hùng.

Vâng, đối với con dân Bùi Chu, lễ Đầu Dòng (8/8), cùng với lễ Khỏi Tội (8/12), là ngày lễ hành hương lớn nhất của Giáo Phận. Con cái khắp bốn phương trời tuôn về Nhà Thờ Chính Tòa, Nhà Thờ Mẹ, Trung Tâm của Giáo Phận, để mừng lễ Cha Thánh Đaminh, Đấng Sáng Lập Dòng Anh Em Thuyết Giáo (OP: Ordo Predicatorum, Dòng Anh Em Giảng Thuyết, Dòng Giảng Thuyết), quen gọi là Dòng Đaminh. Con cái Bùi Chu khắp bốn phương trời về trung tâm của Giáo Phận, cùng nhau dâng lời kinh nguyện, khấn xin, ca vang những bài ca truyền thống đượm màu đức tin:

“Bùi Chu đây vườn trân châu muôn đời vẻ vang. Đaminh thánh hiền gieo giống Phúc Âm tin lành. Cây đức tin đâm rễ sâu, mọc xanh tươi, dân Bùi Chu đức tin hằng sống… Con dòng Đaminh, Con dòng Đuốc Sáng, địa phận Bùi trong khải hoàn lừng vang chiến công, chân lý duy trì, gian ác điêu tàn, người Bùi Chu đức tin vàng đá không sờn”.  Hay “Con dòng sang vang danh bao công đức. Khi mới sơ thai chiêm bao tin lành: Trên đầu ánh sao huy hoàng vinh phúc. Ánh đuốc Đaminh hồng soi dương gian. Đôminicô, Đôminicô, Cha Thánh vinh quang. Đấng đầy ơn phúc đỡ nâng trần gian. Con cái sum vầy chào mừng Cha Thánh. Khứng Người thương ban xuống muôn phúc lành”.

Theo sử liệu, tổ chức Lễ Đầu Dòng mừng “Cha Cả” là một truyền thống cùa Dòng từ lâu, có lẽ tại Địa phận Đông vào những năm 1757 hoặc 1676, nhưng mang tính cách nội bộ. Việc cử hành long trọng Lễ Đầu Dòng lần đầu tiên ở Bùi Chu có lẽ từ năm 1854 do Đức Cha Thánh An thực hiện ở Nhà chung Lục Thủy (Liên Thủy ngày nay).

Đối với con dân Bùi Chu, Cha Thánh Đaminh không chỉ là vì sao sáng lấp lánh trên bầu trời Giáo hội, ngọn đuốc sáng rạng soi chân lý Phúc Âm, nhưng còn là người Cha rất yêu thương trìu mến đã cưu mang và chăm sóc con cái Bùi Chu qua những người con tinh thần của Ngài là những vị thừa sai, những anh em linh mục, tu sĩ Đaminh.

Vì thế, ngày lễ hôm nay có thể coi như một ngày hành hương trở về nguồn. Chúng ta về đây để tìm lại nguồn sáng chân lý đức tin mà Cha Thánh Đaminh và các con cái Ngài đã chuyển tải cho tiền nhân của chúng ta và được lưu giữ và phát triển nhiều trăm năm qua. Về nơi đây, chúng ta được hít thờ hào khí của các Thánh Tử Đạo Bùi Chu, để tiếp bước cha ông làm chứng cho Tin Mừng.

CHÍNH ANH EM LÀ ÁNH SÁNG CHO TRẦN GIAN

Trong bài Tin Mừng hôm nay (Mt 5,13-19), chúng ta được nghe câu Kinh Thánh nền tảng cho chủ đề năm mục vụ 2026: “Chính anh em là ánh sáng cho trần gian” – Mỗi Kitô hữu là một môn đệ thừa sai.

Quả thật, Tin Mừng hôm nay chất chứa ơn gọi vĩ đại của người Kitô hữu: là muối, là ánh sáng cho trần gian. Chúa không bảo anh em “có” muối mà “là muối” (este ta halas); không phải “có” ánh sáng mà “là” ánh sáng. Cách dùng động từ “là” (eimi) ở dạng khẳng định và thì hiện tại lối trình bày cộng với sự nhấn mạnh khi viết rõ chủ từ: “Chính anh em là…” (humei este…) để nhấn mạnh và diễn tả một điều gì đó đương nhiên gắn liền với bản chất sự vật. Bản CGKPV dịch: “Chính anh em là muối cho đời… Chính anh em là ánh sáng cho trần gian…”. 

Với tư cách là môn đệ Chúa Giêsu, là Kitô hữu, mỗi người, tự bản chất, phải là muối, là ánh sáng cho đời… Nếu không thì sẽ trở thành muối nhạt vô dụng và ánh sáng để gầm giường. Là muối có nghĩa là hiện diện cách đậm đà, mặn nồng, với đức tin sâu sắc và đức ái nồng nàn. Giữa thế giới hoài nghi, hoang mang, “muối” gìn giữ đức tin vững vàng phó thác; giữa thế giới ích kỷ bon chen, “muối” mang lại hương vị của tình yêu hy sinh phục vụ.

VÌ SAO SÁNG TRÊN BẦU TRỜI HỘI THÁNH

Truyện kể rằng khi mang thai Ngài, mẹ của Ngài đã chiêm bao thấy một con chó ngậm bó đuốc chạy khắp thế giới. Khi rửa tội cho Ngài, bà còn nhìn thấy ánh sao lấp lánh trên đầu. Giấc mơ tiên báo ấy đã trở thành hiện thực: Đaminh quả là một vì sao sáng trên bầu trời, là ngọn đuốc sáng soi chiếu thế gian. Theo một chứng nhân là chị Cêcilia kể lại: “Cha Thánh có chiều cao trung bình (việc đo lường cho thấy Cha cao độ 1m68) và dáng khoan thai, gương mặt đẹp, hồng hào, tóc và râu màu vàng hung đượm sắc đỏ (…) Từ đôi mắt Cha phát ra một vẻ sáng ngời dễ làm cho nhiều người kính trọng và thán phục. Đôi mắt của Cha to và đẹp… Cha có đôi tay dài và rắn chắc, giọng nói mạnh mẽ và rõ ràng, Cha luôn mỉm cười, trừ khi đứng trước nỗi đau của người khác”.

Thánh Đaminh sinh năm 1170 tại Tây Ban Nha. Ngay khi có trí khôn, ngài đã hướng trọn tâm hồn về Chúa. Tuổi thơ của ngài  là một cuộc đời trong trắng và đạo hạnh như các thiên thần. Tại Đại học Palencia, ngài là một sinh viên xuất sắc. Hai mươi lăm tuổi, ngài trở thành kinh sĩ tại Nhà thờ Chính tòa Osma. Lãnh tu phục dòng, ngài trao phó đời mình nơi Chúa Giêsu và gắng sức noi gương bắt trước Người. Ngài dành trọn thời gian cho việc cầu nguyện, học hiểu Kinh Thánh và chu toàn các phận vụ trong cộng đoàn. Ngài yêu thích sự thinh lặng và cô tịch; ngài khát khao làm việc sám hối đền tội và ăn chay hãm mình. Năm 1205, ngài đến nước Pháp và ở đó nhiều năm để nỗ lực hết mình nhằm giúp anh chị em theo lạc giáo Albi hoán cải. Năm 1215, Ngài lập Dòng Anh Em Giảng Thuyết (OP) để cứu vớt các linh hồn. Ngài quả là con người có tâm hồn tông đồ đích thực, là cột trụ Đức Tin, là tiếng loa Tin Mừng, là ánh sáng Chúa Kitô cho nhân loại. Sau một đời hy sinh phục vụ, thánh Đaminh đã an nghỉ tại Bologna năm 1221.                                                           

Thánh Đaminh đã để lại dấu ấn sâu sắc như là vì sao sáng trên bầu trời Hội Thánh, như đuốc sáng rạng ngời chân lý Phúc Âm. Con đường nên thánh và tỏa sáng của Ngài được tóm lại trong câu châm ngông: Nói với Chúa hoặc nói về Chúa (Cum Deo vel de Deo loqui). “Nói với Chúa” là cầu nguyện, chiêm niệm, kết hợp mật thiết với Chúa; “nói về Chúa” là học hỏi, giảng dạy và rao truyền về Chúa cho người khác.

Noi gương Chúa Giêsu Kitô, ngài hoạt động tông đồ suốt ngày và cầu nguyện thâu đêm. Ngài làm việc đền tội rất nghiêm ngặt, nhưng lại đối xử rất hiền hòa, êm dịu và nhân từ với mọi người. Nhiều người đã được ơn hoán cải nhờ phép lạ, nhưng cũng nhiều người  được ơn biến đổi nhờ gương sáng từ đời sống thánh thiện của Ngài. Sáu lần ngài hành hương đến Roma, một lần đến Tây Ban Nha, một lần đến Paris, đi chân đất, cầu nguyện và ca hát dọc đường; giảng dạy tại các thành phố và làng mạc; thức thâu đêm để chiêm niệm và suy ngắm. 

Nói với Chúa

Thánh Đaminh kín múc ánh sáng nhờ cầu nguyện. Cầu nguyện chính là hơi thở của đời sống, là ánh sáng soi đường và là bạn đồng hành trên đường trần rong ruổi của thánh Đaminh. Ngài sống bằng hơi thở cầu nguyện. Ngài cầu nguyện không ngừng. Thời thơ ấu, ngài yêu thích việc giúp lễ, viếng Mình Thánh và hát Kinh Thần Tụng. Lúc trở thành sinh viên, ngài học sự khôn ngoan trong cầu nguyện hơn là nơi sách vở. Ngài đưa nhiều linh hồn về với Chúa nhờ cầu nguyện hơn là nhờ lời rao giảng và phép lạ. Khi du hành đây đó, ngài thường vừa đi vừa cầu nguyện, lúc thì là Veni Creator Spiritus (Lạy Chúa Thánh Thần, xin ngự đến), lúc thì Ave Maris Stella (Kính chào Ngôi Sao Biển), lúc khác thì ngâm một vài thành vịnh. Ngài thường nhắc nhở các anh em cộng sự hướng lòng về Thiên Chúa. Nhiều lần thánh Đaminh thức suốt đêm mà cầu nguyện trước bàn thờ. Cách thức cầu nguyện của ngài rất phong phú: có lúc ngài nằm phủ phục, có lúc đứng thẳng, có khi lại quỳ gối… Ngài đứng hàng giờ trước Thánh Giá, quỳ gối thờ lạy và nguyện cầu sốt mến. Ngài thường dang tay thẳng như hình Thánh Giá và nài nỉ van xin tha thiết cùng Chúa. Đôi khi người ta thấy ngài xuất thần chìm sâu trong cầu nguyện. “Trong mọi gian nan thử thách, đói khát, lao nhọc, tâm hồn ngài luôn quy hướng về Chúa”. 

Vì biết miệng lưỡi ba hoa hủy hoại tinh thần cầu nguyện, nên thánh Đaminh yêu thích sự thinh lặng và cô tịch, để ở riêng với Chúa. Thánh Đaminh coi trọng việc gìn giữ ngũ quan và trung thành nuôi dưỡng linh hồn bằng việc đọc sách thiêng liêng. Ngài luôn mang theo cuốn Kinh Thánh và yêu cầu các con cái thiêng liêng của ngài phải không ngừng siêng năng đọc Kinh Thánh. Trong các bữa ăn tối, một tu sĩ sẽ đọc Sách Thánh lớn tiếng, để các tâm hồn các tu sĩ được nuôi dưỡng bằng Lời Chúa.

Trước nhà tạm, ngài quỳ hàng đêm, nghỉ ngơi bên Chúa sau một ngày lao nhọc. Dù mệt lả và nhức mỏi đôi chân sau những hành trình dài, ngài vẫn luôn viếng Thánh Thể trước khi về phòng nghỉ ngơi. Dù vất vả nhọc nhằn mặc lòng, ngài vẫn luôn dâng Thánh lễ, và khi có thể thì dâng lễ hát nữa. Trong khi cử hành Thánh lễ, khuôn mặt ngài thường đẫm lệ, khiếm cho tất cả mọi người tham dự cũng sốt mến sâu xa.

Thánh Đaminh luôn có lòng yêu mến Đức Mẹ kính cẩn và tha thiết. Cuộc sống, công việc, Hội Dòng của ngài luôn được đặt để dưới bàn tay chở che từ mẫu của Mẹ. Ngài luôn kêu cầu Mẹ mỗi khi gặp khó khăn nguy hiểm. Ngài có thói quen đọc kinh Kính Mừng trước khi giảng thuyết. Có một truyền thống được loan truyền trong Dòng và được nhiều vị giáo hoàng ủng hộ, cho rằng ngài là người đầu tiên giảng giải về lòng sùng kính qua việc đọc Kinh Mân Côi. Các môn đệ của ngài được gọi là “Các tu sĩ Đức Mẹ”, phổ biến tràng chuỗi Mân Côi và áo Đức Mẹ đến tận cùng thế giới.

Như vậy, Cha thánh Đaminh là con người cầu nguyện, luôn “nói với Chúa”, kết hợp mật thiết với Chúa, cầu nguyện trong mọi hoàn cảnh, thấm nhuần Lời Chúa và gắn chặt đời mình vào mầu nhiệm thập giá Chúa.

Nói về Chúa

Cha Thánh Đaminh nói về Chúa qua lời nói và gương sáng (verbo et exemplo). Đó là lời rao giảng đi đôi với đời sống thánh thiện và bác ái.

Con cái Thánh Đaminh đã được ĐGH Honoriô III gọi là “những kiện tướng của đức tin” và “ánh sáng thật của trần gian”. Cũng vì danh hiệu này, trong suốt lịch sử, Dòng luôn bênh vực đức tin, chống lại các bè rối và không ngừng rao giảng Lời Chúa. Đó là hoa trái của Cha Thánh Tổ Phụ, một nhà giảng thuyết không ngừng “nói về Chúa”.

Trước hết, phải kể đến “lòng khao khát các linh hồn” như là “lửa” thiêu đốt tâm hồn Cha Thánh Đaminh và thúc đẩy Ngài hăng say rao giảng. Trong các giờ cầu nguyện thâu đêm, Cha Thánh thường than van khóc lóc với Chúa: “Rồi các linh hồn ấy sẽ ra sao?”.

Thứ đến, Cha Thánh đã nêu gương cho các anh em mình qua rao giảng không chỉ bằng lời nói mà còn bằng chứng tá Phúc Âm, nghĩa là bằng gương sáng, nhất là qua nếp sống thanh bần, bác ái, phục vụ. Đây là điều mà trong bài sai năm 1215 của Đức Cha Foulques đã ghi rất rõ ràng: “nhằm bứng nhổ sự tàn phá của bè rối, săn đuổi các tật xấu, giảng dạy quy luật đức tin và thấm nhuần phong hóa tốt lành, chúng tôi thiết lập Cha Đa Minh và các anh em đồng bạn làm những giảng viên trong giáo phận, mà tôn chỉ là ra đi rao giảng lời chân lý Tin Mừng trong tinh thần tu trì và sự khó nghèo Phúc Âm”. Đó là cách rao giảng qua tư cách đạo đức: sự nết na đức hạnh, tinh thần tu trì, nếp sống giản dị thanh thoát, đời sống cầu nguyện…. 

Tiếp đến, cũng phải kể đến đức yêu thương bác ái. Ý thức yêu thương là chu toàn lề luật, nên thánh Đaminh, nhà giảng thuyết lừng danh về lề luật của Thiên Chúa, luôn bừng cháy ngọn lửa tình yêu. Trong mọi việc làm, ngài luôn thể hiện lòng yêu mến Chúa và hằng cầu nguyện để xin ơn bác ái thật lòng, khao khát bừng cháy muốn chịu đau khổ vì Chúa, quảng đại hy sinh xả kỷ vì Chúa và phần rỗi các linh hồn. Lúc còn trẻ ngài đã bán đi kho tàng duy nhất của ngài là bộ sách nghiên cứu để cứu giúp người nghèo. Toàn tâm toàn ý cho công việc tông đồ đầy lao nhọc, đi khắp đó đây tìm kiếm các con chiên lạc về với Chúa, bất chấp đủ thứ hiểm nguy rình rập. Ngài không ngừng cầu nguyện cho các linh hồn và làm việc sám hối đền tội hàng ngày để cầu cho các tội nhân. Trong suốt cuộc đời, ngài đã rao giảng cho các người lạc giáo vơi hy vọng sẽ được phúc tử đạo. Ngài có lòng thương cảm đặc biệt trước niềm đau nỗi khổ và sự cùng khốn của tha nhân. Đối với tất cả mọi người, ngài đều cư xử hiền hòa, tử tế và thương xót bao dung. Tình yêu đích thực dành cho Chúa được minh chứng qua ước nguyện nên giống Chúa Kitô và hiến thân phục vụ anh chị em mình.

*****

Hôm nay chúng ta hành hương về bên Cha Thánh Đaminh trong ngôi nhà thờ Mẹ của Giáo Phận. Chúng ta tạ ơn Chúa đã gửi Cha Thánh và con cái Ngài đến với Giáo Phận chúng ta. Chúng ta tri ân Cha Thánh Đaminh và các Đấng Thừa Sai, các Linh mục và Tu sĩ Đaminh đã gieo trồng cây đức tin Bùi Chu bén rễ sâu, mọc xanh tươi, vượt qua mọi biến cố thăng trầm.

Chúng ta cùng chiêm ngắm dung mạo Cha Thánh. Ít ai có dung mạo đẹp như thế. Điều quan trọng nhất là chúng ta chiêm ngắm dung mạo thánh thiện và sáng láng của Ngài để noi gương bắt chước: nói với Chúa và nói về Chúa, siêng năng cầu nguyện để kín múc ánh sáng, nhiệt thành rao giảng để soi sáng chân lý, nỗ lực sống thánh thiện và bác ái để tỏa sáng.

Truyện kể rằng, trước lúc qua đời, thấy các anh em vây quanh khóc lóc, Cha Thánh Đaminh đã an ủi rằng: “Anh em đừng buồn phiền. Dù qua đi, Cha sẽ làm ích cho anh em hơn khi còn sống”. Vì thế, chúng ta tin tưởng dâng lên Cha Thánh những tâm tư, nguyện vọng và những lời khấn xin của mỗi người, mỗi gia đình, mỗi cộng đoàn chúng ta. Chúng ta cầu nguyện cho sự bình an và hiệp nhất của Giáo Phận, cho cây đức tin Bùi Chu mỗi ngày vươn cao. Đặc biệt, chúng ta cầu xin Ngài cho chúng ta noi gương thánh thiện của Ngài: siêng năng cầu nguyện, tham dự Thánh Lễ, các việc đạo đức; yêu mến Lời Chúa và Thánh Thể; sống đời bác ái yêu thương và nhiệt thành làm chứng cho Chúa trong chính môi trường sống của mình.

“Đẹp thay bước chân những người rao giảng Tin Mừng” (Is 52,7). Vâng, “hãy rao giảng lúc thuận tiện cũng như lúc không thuận tiện” (1Tm 4,1-2), vì thế giới hôm nay sẽ mặn mà đáng yêu và tươi sáng hy vọng hơn, nếu mỗi Kitô hữu chúng ta đều là muối đất và là ánh sáng trần gian…

Lễ Đầu Dòng 08.08.2026

1. ^ Lm. Xuân Thu, ca khúc Vườn cảnh Đaminh Bùi Chu.
2. ^ Lm. Xuân Thu, ca khúc Thánh Đaminh, quen gọi Bài lễ Đầu Dòng.
3. ^ Cha Chính Trinh (Manuel Moreno, OP), Sử ký Địa phận Trung, Phú Nhai Đường 1916, tr. 71. Sách ghi rằng: “Đức Thầy An làm lễ Đầu Dòng tại làng Lục Thuỷ Hạ (Liên Thuỷ ngày nay) cách trọng thể linh đình, có đủ các Đấng, các Cụ, nhiều anh chị em về các nhà xứ, các nhà mụ trong Địa phận, và hơn hai vạn bổn đạo đến thông công. Đức Cha lừa dịp tốt ấy để hội công đồng riêng Địa phận mà bàn luận thêm nhiều việc có ích chung”. Lễ Đầu Dòng long trọng trong Địa Phận Đông được tổ chức lần đầu tiên ở làng Nam Am năm 1844 do Đức Cha Thánh Liêm, x. Sđd, tr. 68.
4. ^ X. W. HINNEBUSCH, Linh đạo Đaminh, chương II, mục 2, nguồn: http://daminhvn.net/suy-tu-nghien-cuu/hinh-anh-da-minh-6432.html.
5. ^ Lược dịch theo Tuần chín ngày kính Thánh Đaminh được cộng đoàn Nữ tu Đaminh tại Nashville soạn ra để cầu nguyện cho những ý nguyện cá nhân và nhu cầu của toàn thế giới. Nguồn: http://nashvilledominican.org.
6. ^ Dòng nữ Đaminh tại Nashville, Tuần chín ngày kính Thánh Đaminh, Nguồn: http://nashvilledominican.org.
7. ^ Ibidem.
8. ^ A. Đỗ Xuân Quế, “Nền tu đức Đaminh”, http://daminhrosalima.net/linh-dao/nen-tu-duc-da-minh-20709.html.
9. ^ Trích theo Phan Tấn Thành, “Gratia Praedicationis - Nhà Giảng Thuyết Ân Sủng”, http://daminhvn.net/doi-song-thanh-hien/gratia--praedicationis---nha-giang-thuyet-an-sung-11184.html.
10. ^ X. Ibidem.
11. ^ Dòng nữ Đaminh Nashville, Sđd.