Vài nét về nhà thờ Chính toà Bùi Chu cũ và mới

1. Nhà thờ Chính tòa Bùi Chu cũ

Nhà thờ Chính tòa Bùi Chu cũ được các bậc tiền nhân xây dựng từ năm 1885, dưới thời Đức cha Venceslao Onate Thuận người Tây Ban Nha coi sóc Giáo phận. Nhà thờ Chính tòa Bùi Chu cũ với chiều dài 68m, chiều rộng 16m và chiều cao 15m. Nhà thờ có kiến trúc Baroque (Tây Ban Nha), các đường nét hoa văn thể hiện sự hài hòa của kiến trúc Âu-Á. Tòa chính trên gian cung thánh, hai tòa phụ hai bên, các tòa nhỏ ở tường hai bên và trên các cột tôn kính các Thánh đều làm bằng gỗ, trạm trổ, sơn son thếp vàng. Nổi bật là 18 cột chia thành hai hàng từ trên gian Cung thánh chạy xuống cuối Nhà thờ. Các cột gỗ lim này đường kính khoảng 60cm, cao 8,9m, được đặt trên các bệ đá trạm trổ với hoa văn đẹp và tỉ mỉ. Trần Nhà thờ làm bằng tre, trát vôi rơm là những nguyên liệu tại địa phương, nhưng được đắp, trát theo hình Oval ba lá. Các cửa sổ đúc bằng gang có hình thánh giá. Nhà thờ có hai mái lợp ngói nam, nền Nhà thờ lát đá hoa. Hai tháp chuông cao 31m, trên có treo 4 quả chuông được đúc tại Pháp. 

Cũng cần lưu ý, Nhà thờ phải làm trần để che phần gỗ trên mái Nhà thờ vì chất lượng  không tốt. Mái Nhà thờ đã phải sửa chữa nhiều lần vì dột nước, nhiều chỗ vị võng xuống. Dưới nền Nhà thờ, phía trên, khu vực hai bên gian cung thánh, là nơi an táng một số Đức Giám mục đã coi sóc Giáo phận Bùi Chu: Đức cha Venceslao Onate Thuận (1883-1897); Đức cha Pedro Munagorri Trung (1908-1936); Đức cha Đaminh Hồ Ngọc Cẩn (1935-1948); Đức cha Giuse Phạm Năng Tĩnh (1960-1974); Đức cha Đaminh Lê Hữu Cung (1975-1987); Đức cha Giuse Vũ Duy Nhất (1979-1999); Đức cha Giuse Hoàng Văn Tiệm, SDB (2001-2013). Trong Nhà thờ Chính tòa Bùi Chu cũ cũng lưu giữ xương của nhiều vị Thánh Tử đạo và các Anh hùng Tử đạo chưa được Giáo Hội tuyên phong. 

Trải qua thời gian 141 năm, do ảnh hưởng của khí hậu vùng nhiệt đới ẩm ướt, nhất là phải chống chọi với những cơn bão thường xuyên xảy ra, Nhà thờ đã xuống cấp nghiêm trọng. Tường Nhà thờ bị nứt nẻ nhiều chỗ, vôi vữa từ trần và mái Nhà thờ cũng bị rớt xuống. Đặc biệt, nền Nhà thờ đã lún xuống mấy chục phân (cm). Hai tháp chuông bị nghiêng về phía trước và về bên trái, không những tách khỏi tường Nhà thờ mà còn làm nền trong Nhà thờ nơi gần tháp chuông cũng bị nghiêng đi. Dù đã trải qua hai lần đại tu vào các năm 1974 và 2000, nhưng tình trạng xuống cấp của Nhà thờ vẫn ngày càng nghiêm trọng. Sự xuống cấp này thực sự rất nguy hiểm tới tính mạng của bà con giáo dân hàng ngày tham gia phụng vụ và cả tính mạng của những người tới hành hương, tham quan, nhất là trong những ngày mưa to gió lớn. 

2. Nhà thờ Chính tòa Bùi Chu mới

Nhà thờ Chính tòa Bùi Chu mới  được xây dựng trên nền Nhà thờ cũ được nâng cao, chiều dài thiết kế là 72,5m, chiều rộng 18m, chiều cao 18,2m. Hai tháp chuông cao 36,3m. So với Nhà thờ cũ, Nhà thờ mới nhìn bề ngoài có cùng hình dáng và kiến trúc, nhưng chiều kích lớn hơn 10%. Điều khó nhất đối với Nhà thờ mới là phải tìm đủ 24 cột lim (gỗ lim Campuchia là loại gỗ tốt nhất hiện nay để xây dựng Nhà thờ), đường kính mỗi cột là 70cm với chiều dài 9,6m và các xà ngang nối hai hàng cột. Các cây gỗ lim không những phải lớn về kích thước mà phải thẳng, đủ về chiều dài, cột và xà không được chắp nối. 

Nền Nhà thờ mới được nâng cao 1,5m so với nền Nhà thờ cũ. Sân được nâng cao 40cm so với sân cũ. Móng Nhà thờ mới được xây chắc chắn, gian cung thánh được ép cọc nhồi, được xử lý cách đặc biệt để bảo vệ nguyên vẹn phần mộ của các Đức Giám mục. Nền Nhà thờ và nhất là gian cung thánh được lát đá chất lượng tốt. Tường Nhà thờ được xây bằng gạch, các tòa chính, toà phụ sẽ được làm mới bằng gỗ dổi, với hoa văn và sơn son thếp vàng như nhiều Nhà thờ trong Giáo phận. Bàn lễ được làm bằng đá khối màu trắng nhập khẩu từ Ý.

Nhà thờ mới cũng có hai mái được lợp ngói nam, nhưng vì phần gỗ ở mái tốt, nên không làm trần như Nhà thờ cũ. Điều này sẽ làm cho không gian phía trong Nhà thờ rộng và thoáng mát hơn. Xung quanh phía trên tường Nhà thờ có 52 ô được đặt tranh kính với 26 chủ đề Thánh Kinh (13 chủ đề Cựu ước và 13 chủ đề Tân ước). Xen kẽ các tranh kính có hình các nhân vật là hình các hoa văn. Tranh kính được thực hiện theo kỹ nghệ Châu Âu. Phần tường phía dưới các tranh kính xung quanh thân Nhà thờ là 14 Đàng Thánh giá được làm bằng gỗ giáng hương. 

Tất cả khung cửa, cánh cửa, ghế ngồi, bàn quỳ trong Nhà thờ cũng được làm mới bằng gỗ lim Campuchia. Các bồng đá kê các cột trong Nhà thờ mới cũng được làm theo mẫu của Nhà thờ cũ, nhưng kích thước lớn hơn. Tất cả gỗ, những gì quý giá và những gì còn sử dụng được của Nhà thờ cũ, sẽ được sử dụng để dựng một nhà nguyện ở một vị trí khác gần Tòa Giám mục. 

Khi đã chuẩn bị được một lượng gỗ lớn, thì phần mộc được khởi công từ ngày 07/10/2018. Các thợ mộc được chọn lựa từ các tổ thợ có tay nghề cao, có nhiều kinh nghiệm trong việc đục hoa văn các công trình Nhà thờ trong Giáo phận. Các tổ thợ này cũng đã đi làm Nhà thờ gỗ ở các Giáo phận khác tại Việt Nam.

Tới ngày 16/7/2020, nhân ngày Lễ Đức Mẹ núi Cát Minh, nghi lễ hạ giải đã được thực hiện. Các chuông trên cây tháp, các tòa và các ảnh tượng trong Nhà thờ đã được cẩn thận đem xuống từ trước. Trải qua hơn 8 năm từ khi chuẩn bị nguyên vật liệu, hạ giải Nhà thờ Chính tòa cũ, xây dựng Nhà thờ Chính tòa mới, tới ngày 25/09/2026, Nhà thờ Chính tòa Bùi Chu mới sẽ được khánh thành và cung hiến.