Khôn hay dại tại tỉnh thức

Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo dạy rằng: “Các nhân đức nhân bản là những thái độ vững chắc, những xu hướng kiên trì, những trọn hảo thường xuyên của lý trí và ý chí, nhằm điều khiển các hành vi của chúng ta, điều tiết các đam mê của chúng ta, và hướng dẫn nếp sống chúng ta cho phù hợp với lý trí và đức tin.”[1]. Có bốn nhân đức giữ nhiệm vụ ‘cột trụ’… Đó là khôn ngoan, công bằng, can đảm và tiết độ. Trong đó, Khôn ngoan là nhân đức giúp lý trí sẵn sàng trong mọi hoàn cảnh, phân định được điều thiện đích thực và lựa chọn những phương tiện thích hợp để đạt tới điều thiện đó. Người “khôn ngoan thì đắn đo từng bước” (Cn 14,15) [...] Nhờ nhân đức này, chúng ta áp dụng các nguyên tắc luân lý vào những trường hợp cụ thể mà không bị sai lầm, và chúng ta vượt qua được những hồ nghi về điều tốt phải làm và điều xấu phải tránh[2]. Nhìn dưới ánh sáng giáo huấn của Hội Thánh về nhân đức khôn ngoan, năm cô trinh nữ khôn ngoan trong Bài Tin Mừng Chúa Nhật XXXII Thường Niên Năm A chính là hình ảnh của những người biết sống tỉnh thức, biết chuẩn bị và lựa chọn những điều cần thiết để luôn sẵn sàng đón Chúa, dù chàng đến sớm hay muộn, khi các cô ngủ, cũng như khi thức. 

Chúng ta biết Phụng vụ Lời Chúa cuối Năm Phụng vụ luôn hướng về ngày Cánh Chung, ngày mà Đức Kitô trở lại trong vinh quang, để có thể tách biệt người khôn và kẻ dại theo tinh thần Tin Mừng. Chính vì thế, trong bài Tin Mừng hôm nay, Chúa Giêsu kể cho chúng ta dụ ngôn mười cô trinh nữ. Trong đó, qua hình ảnh năm cô dại và năm cô khôn, Chúa đã lột tả thực tại ngày tận cùng khi mà chiên tách biệt với dê (Mt 25,31-46) và dại tách biệt với khôn. Trong dụ ngôn, năm cô khôn và năm cô dại đều có đèn và có dầu, chỉ khác biệt ở chỗ, năm cô khôn thì chuẩn bị thêm dầu sẵn sàng trong mọi hoàn cảnh, để chỉ cần chú rể xuất hiện, là các cô ra đón liền. Trong khi năm cô dại thì không, chỉ để cho vốn dầu sẵn có vơi cạn theo thời gian.

Đó cũng chính là hình ảnh mỗi người chúng ta. Chúng ta đều được dựng nên theo hình Thiên Chúa, nghĩa là luôn có đèn. Nếu ví đời sống đức tin như một ngọn đèn, thì để ngọn đèn ấy luôn cháy sáng, chúng ta cần có dầu. Dầu ấy có thể gợi lên đời sống nội tâm được nuôi dưỡng bằng Lời Chúa, các bí tích, cầu nguyện, việc thực hành các nhân đức và lòng trung thành với Thiên Chúa. Ngay cả lương tâm, vốn giúp chúng ta phân biệt thiện ác, cũng cần được đào luyện và soi sáng. Vì tội lỗi, sự ích kỷ và những đam mê lệch lạc, chúng ta có thể dần đánh mất khả năng nhận ra và thực thi điều thiện. Do đó, mỗi người cần tự hỏi: Liệu ngọn đèn đời sống đức tin của chúng ta có còn cháy sáng khi Chúa đến? Hay chúng ta đã để những đam mê tội lỗi làm cạn kiệt nguồn dầu thiêng liêng mà Chúa ban?

Thật vậy, trong cuộc sống, chúng ta thấy luôn có sự đối lập giữa khôn và dại. Có những cái khôn nhưng chỉ là khôn vặt, khôn lỏi. Chúng ta thấy có những người được gọi là khôn, vì kiếm được nhiều tiền, đạt được nhiều thành tích, nhiều danh vọng; cũng có những người người đời gọi là khôn, vì dám đổi trắng thay đen, lắt léo, luồn lạch và dùng mọi thủ đoạn để đạt được mục đích của mình; nhiều người tự cho mình là khôn khi dùng cái khôn của mình để lừa dối và gây đau khổ cho người khác. Đó là những cái tưởng là khôn, nhưng lại là dại. Những người ấy để được người đời gọi là khôn, đã bất chấp dùng những “thứ dầu dởm” để thắp đèn. Đó chỉ là thứ khôn ngoan theo thói đời, những thứ có thể cao trọng đối với người đời nhưng lại là điều ghê tởm trước mặt Thiên Chúa (Lc 16,15). Hệ quả là, những thứ dầu dởm chóng cạn ấy nhanh chóng làm cho đèn tắt lịm.

Trong khi đó, cũng có những người bị người đời coi là dại, nhưng thực ra, trước mặt Chúa, họ lại là những người khôn ngoan. Đó là những người biết rèn luyện đức khôn ngoan và biết dùng sự khôn ngoan kín múc từ “Đức Khôn Ngoan” đích thực là chính Chúa, để sống một chọn lựa và một quyết định đúng đắn. Đó có thể là những cụ già cả đời chẳng biết thần học hay triết học thậm chí đến một chữ “để nguyên” cũng chẳng biết. Nhưng với lòng đạo đơn sơ và lòng tín thác tuyệt đối, họ sống một cuộc đời đáng sống dù bao vất vả, họ biết dùng dầu là sự khôn ngoan đích thực, để làm cho đèn của mình sáng mãi. Nhờ đó, họ được phần thưởng xứng đáng và trở thành người khôn ngoan trong Nước Trời. Cũng có những người giàu có, tri thức nhưng thay vì biến sự khôn ngoan của mình thành sự khôn ngoan đích thực, chứ không phải khôn vặt hay thủ đoạn để chà đạp người khác. Nhờ đó, họ cũng xứng đáng xếp vào hàng năm cô trinh nữ khôn ngoan.

Như thế, hình ảnh 10 cô trinh nữ đã cho ta thấy sự khôn ngoan đích thực hay sự khờ dại rõ ràng trong cuộc sống hằng ngày và cuộc sống đức tin. Năm cô khôn là những người luôn tìm kiếm Đức Khôn Ngoan, khao khát Đức Khôn Ngoan bằng những thứ đích thực và luôn sẵn sàng. Nhờ đó, Đức Khôn Ngoan, chính là chàng rể đã đi bước trước, tỏ mình cho biết và đã cho gặp. Vì những ai xứng đáng với Đức Khôn Ngoan, thì Đức Khôn Ngoan rảo quanh tìm kiếm. Trên các nẻo đường họ đi, Đức Khôn Ngoan niềm nở xuất hiện. Mỗi khi họ suy tưởng điều gì, Đức Khôn Ngoan đều đến với họ (x. Kn 6,12-16).

Trái lại, năm cô khờ dại là những người có thể cũng tìm kiếm Đức Khôn Ngoan, nhưng xem ra nửa vời và vì khờ dại mà không biêt chuẩn bị cho mình có đủ dầu của sự công chính, thứ dầu không thể sẻ chia (x. Mt 25,9). Không ai có thể sống đức tin thay cho người khác; không ai có thể yêu mến, sám hối và trung thành với Chúa thay cho chúng ta. Chính vì thế, sự khôn ngoan cần được tích lũy thường xuyên và kiên trì qua từng ngày sống, để trong mọi hoàn cảnh, có thể đạt tới điều thiện ấy, nghĩa là đón được chàng rể và vào sự tiệc cưới Nước Trời.

Tắt một lời, người khôn ngoan trước mặt Thiên Chúa hoàn toàn không phụ thuộc vào địa vị hay tầng lớp hoặc giàu nghèo. Người khôn ngoan trước mặt Thiên Chúa là những người luôn tỉnh thức, biết chuẩn bị cho mình cả đèn lẫn dầu, để bất cứ khi nào chú rể đến, ngay cả khi tất cả đều đang ngủ say. Để rồi, với ngọn đèn luôn cháy sáng và dầu luôn sẵn có trong mọi cảnh huống cuộc đời, khi hiệu lệnh ban ra, khi tiếng tổng lãnh thiên thần và tiếng kèn của Thiên Chúa vang lên, khi chính Chúa sẽ từ trời ngự xuống, những người đã chết trong Đức Kitô sẽ sống lại, thì chúng con, cũng sẽ được đem đi trên đám mây cùng với họ, để nghênh đón Chúa trên không trung. Như thế, chúng con sẽ được ở cùng Chúa mãi mãi. (x. 1Tx 4,16-18)

1. ^ Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1804
2. ^ x. Ibid., số 1805